హోమ్ / ఆరోగ్యం / ఆయురారోగ్యాలు / మెదడు కొన్ని ఆసక్తికర విషయాలు
పంచుకోండి
వ్యూస్
  • స్థితి: సవరణ కు సిద్ధం

మెదడు కొన్ని ఆసక్తికర విషయాలు

మెదడుకు సంబంధించిన కొన్ని ఆసక్తికర విషయాలు ఇకాడ నేర్చుకోగలం.

మెదడు

మన తలలో మూడు పౌన్న బరువు ఉండే ఓ సుతిమెత్తని మాంసపు ముద్ద ఒకటి ఉంది. దాని ఉపరితలం అంతా ముడుతలు పడి ఓ పెద్ద వాల్నట్ లా ఉంటుంది. అదే మొదడు.

అది రోజలా, పెద్దగా ఏమీ చేస్తున్నట్ను ఉండదు. ఊరికే తీరిగా కూర్చున్నటు ఉంటుంది. కాని అది ముఖ్యమైన అవయుపేు అయ్యుంటుంది. అది మరి కఠినమైన కపాలపు ఎముక పంజరంలో భద్రపరచబడి ఉంటుంది. శరీరంలో మరే ఇతర అంగానికి అంత గొప్ప రక్షణ .

ఉదాహరణకి గుండె కూడా శరీరంలో ఓ ముఖ్యమైన అంగమే.రొమ్మును కాపాడే పక్క ఎముకల వరుస గుండెని కూడా కాపాడతాయి. అయితే ఈ పక్క ఎముకల మధ్య సందులు ఉంటూయి. ఈ సందులోంచి కత్తిని పోనిచ్చి గుండెకి గాయం చేస్తే క్షణాలో మనిషి ప్రాణం విడుస్నాడు. కాని కపాలంలో అలాంటి సందులేవీ లేవు.

శరీరం సజీవంగా ఉండాలంటే ఆక్సిజన్ కావాలని మనకి తెలుసు. ఆ ఆక్సిజన్ గాలో ఉంటుంది. మనం శ్వాస తీసుకున్నప్పుడు ఆక్సిజన్ మన శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆక్సిజన్ మన శరీరంలోని ఆహారంతో కలిసి మనకి శక్తిని ఇసుంది.

పని చేసే కండరాలు బోలెడంత శక్తిని వాడుకుంటాయి. అందుకే వాటికి చాలా ఆక్సిజన్ కావాలి.

మన కండరాలతో మనం చురుగా పని చేసూ, బరువులు ఎత్వడం, కటర్టెలు కొటడం వంటరీవి చేస్తున్నప్పుడు ఆయాసం వస్తుంది. రొప్పుతాం. అప్పుడు ఇంకా బలంగా ఊపిరి తీసుకుంటూం. అదనపు శక్తి కోసం అదనపు ఆక్సిజన్ కావాలిగా మరి!

అయితే మనం పీల్చుకునే ఆక్సిజన్ లో ఇంచుమించు నాలుగో వంతు మొదడు వాడేస్తుంది. ఊరికే కిమ్మనకుండా కూర్చుని ఉన్నా అంత శక్తిని వాడేస్తోంది ఈ అవయవయం. అంటే మొదడు నిజంగా ఏదో ముఖ్యమైన వ్యవహారాన్నే నడిపిస్తోంది అన్నమాట.

ఒక్కొకసారి శ్వాసకి ఏదైనా అడు, తగిలినప్పుడు ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టం అవుతుంది. శరీరంలో మిగతా అవయవాలు ఆక్సిజన్ లేకుండా కొంత కాలం మనగలవు. కాని మొదడు ఆక్సిజన్ లేకుండా కొద్ది నిముషాలు మాత్రమే ఉండగలదు. అలా కొద్ది నిముషాలు గడిచాయంటనే ఇక మొదడు చేసున్న పని ఆపేస్బుంది. అప్పుడిక పాణాలు పోవడం ఖాయం.

మొదడుకి ఆక్సిజన్ ఎంత అవసరమో ప్రాచీనులకి తెలీదు. అసలు ఆక్సిజన్ అంటే ఏంటరో కూడా వాళ్నకి తెలీదు. అయితే వాళ్నకి ఓ విషయం బాగా తెలుసు. ఓ మనిషిని నెత్తి మీద గటగా మొత్తితే కాసేపు దిమ్మదిరిగిపోయినటు ఉంటుంది. ఆ తరువాత తన ప్రవర్తనలో మార్పులు కనిపిస్తాయి. అతడి ఆలోచనలలో, చేష్టలలో ఏదో తేడా కనిపిస్తుంది.

కనుక మనిషి ఆలోచనలకి, అనుభూతులకి ఆధారభూతంగా ఉండే అవయవయం మొదడేనని ఎంతో మంది ప్రాచీన పండితులు అనుకునేవారు. అలాంటి పండితులలో ప్లేటలో (427-347 క్రీ.పూ.) ఒకడు.

ప్రాచీన పాశ్చాత్య లోకంలో గొప్ప పరపతి ఉన్న తాత్వికులలో ప్లేటలో శిష్యుడైన అరిస్పాటల్ (384-322 క్రీ.పూ.) ఒకడు. భావాలకి, భావావేశాలకి కేంద్రం హృదయం అని ఇతడు నమ్మేవాడు. అవును మరి. మనం ఉద్వేగపడినప్పుడు మరి గుండె పేగంగా కొటుకుంటుంది. ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు గుండె కూడా నెమ్మదిస్తుంది. కాని మరి భావాలకి, అనుభూతులకి ఆధారం గుండె అయితే ఇక మెదడు ఏం చేస్తున్నటు?

హృదయంలో పేడెక్కిన రక్తం మొదడుని చేరి చల్లబడుతుందని అరిస్సాటడిల్ ఊహించాడు.

మొదడు పని రకాన్ని చలార్చడమే అయితే దానికంత కఠినమైన కపాలపు రక్షణ ఎందుకు? ఛాతీ మీద తగిలిన దెబ్బ కన్నా నెత్తి మీద తగిలిన దెబ్బ వల్ల మనకి స్పృహ కోల్పోయే ఆస్కారం ఎక్కువ. ఏందుచేత? జంతువులలో కన్నా మనిషిలో మొదడు పరిమాణం ఎందుకు ఎక్కువ? గురాలు, ఒంటెలు మొదలైన జంతువుల శరీరాలు మనిషి శరీరం కన్నా పెద్దపే అయినా వాటి మొదడు పరిమాణం

తక్కువే. బృహత్కాయాలు గల ఏనుగులకి, తిమింగలాలకి మాత్రం మనిషి మొదడు కన్నా పెద్ద మొదళ్న ఉంటూయి.

ఈ సమాచారం దృష్యా మొదడు విషయంలో అరిసాటిల్ సిదాంతం సరైనదా లేదా అని చాలా మందికి సందేహం కలుగసాగింది.

రమారమి క్రీ.పూ. 290 కాలంలో హీరోఫైలస్ అనే గ్రీకు వైద్యుడు మొటమొదటి సారిగా తన విద్యారుల ముందు శవాలని పరిచ్చేదించి ప్రదర్శించడం మొదలెట్చూడు. దీన్నే ఇప్పుడు మనం డిసెక్షన్ (పరిచ్చేదం) అంటున్నాం.

ఆవిధంగా విద్యారులు దేహంలో వివిధ అంగాలని అధ్యయనం చెయ్యడానికి వీలవుతుంది. అలాంటి అధ్యయనాన్నే శరీరశాస్త్రం అంటూరు.

హీరోఫైలస్ మొదడును చాలా క్షణంగా పరిచ్చేదించి, పరిశీలించి ఓ నిర్ణయానికి వచ్చాడు. ప్లేటలో లాగే ఇతడు కూడా మొదడే ఆలోచనకి, అనుభూతికి ఆధారం అని భావించాడు. మొదడుని శరీరంతో కలుపుతూ సన్నని తీగలాంటి వసువులు ఉండడం కూడా ఇతడు గమనించాడు. వీటికి నాడులు అని పేరు పెట్నూడు.

 

ఈ నాడులలో కొన్ని కండరాల వరకు, మరి కొన్ని కన్నుల వరకు, చెవుల వరకు విస్తరించి ఉండడం గమనించాడు హిరోఫైలస్ అంటే కొన్ని నాడులు కండరాలని అదిలించి మనిషిని కదిలిస్తాయని, మరి కొన్ని నాడులు మనం చూసే దృశ్యాలని, ವಿನಿ శబాలని మొదడుకి చేరవేసాయుని అర్థం చేసుకున్నాడు.

హీరోఫైలస్ నడిచిన బాటలోనే నడిచిన మరో గ్రీకు వైద్యుడు ఉన్నాడు. ఇతడి పేరు ఎరసిస్టాటస్ ఇతడు కూడా మొదడుని చాలా క్షణంగా అధ్యయనం చేశాడు. మొదడు ఉపరితలం మీద ముడతలని విశదంగా వర్ణించిన వారిలో ఇతడు మొదటి వాడు. జంతువుల మొదళ్ల మీద కన్నా మనిషి మొదడు మీద ముడుతలు ఎక్కువ అని ఇతడు గమనించాడు. బహుశ అందుకే మనిషికి జంతువు కన్నా తెలివితేటలు ఎక్కువేమో నని కూడా ఇతడు అభిప్రాయపడాడు.

మొదడులో రెండు భాగాలు ఉన్నాయని గుర్తించాడితడు.ముందుకి ప్రస్ఫుటంగా కనిపించే పెద్ద భాగాన్నే మనం సెరిబ్రమ్ (ఈ పదానికి లాటిన్ లో మొదడు అని అర్థం) అంటాం. వెనుకగా, కొంచెం కిందుగా ఉండే భాగానికే సెరిబెల్లమ్ (ఈ పదానికి లాటిన్ లో చిన్న మొదడు అని అర్థం) అని పేరు.

మొదడుని కప్పే పొరలని, మొదడులోని ఖాళీలని కూడా ఇతడు అధ్యయనం చేశాడు.

హీరోఫైలస్, ఎరసిస్టాటస్ ల కృషి అంతా ఈజిప్ట్ లోని అలెగాండ్రియా నగరంలో జరిగింది. ఆ రోజుల్లో ఆ మహానగరం విజానికి పుటనిల్ను. అయితే శవ పరిచ్చేద కార్యక్రమాలు మాత్రం ఈజిప్ట్ ప్రజలకి రుచించలేదు. అది వారి మతానికి విరుద్దం. ఆ కారణం చేత ఈ ఇద్దరు పురోగాములు అంత గొప్ప ప్రారంభాన్ని అందించినా చాలా కాలం పాటు ఆ బాటలో ఇంకేవ్వరూ నడవలేకపోయారు.

అవి రోమన్ సామాజ్యం మహోన్నత దశలో ఉన్న రోజులు. ఆ రోజుల్లోనే గొప్ప పేరున్న మరో గ్రీకు వైద్యుడు ఉండేవాడు. అతడి పేరు గాలెన్ ( క్రీ.శ. 130–200). మానవ కళేబరాలని పరిచ్చేదించ కూడదనే నిషేధం ఇతడి మీద కూడా ఉండేది. అందుకే ఇతడు మానవ కళేబరాలని బదులు జంతు దేహాలని పరిచ్పేదించేవాడు. ఈ పద్దతి వల్ల ఇతగాడు ఎన్నో సందర్భాల్లో పొరబడడం జరిగింది. ఎందుకంటచే కుక్కలు, పందులు మొదలైన జంతువుల అంగాలకి మనిషిలోని అంగాలకి మధ్య ఎన్నో

తేడాలు ఉన్నాయి.

ఇతగాడు మొదడులో మరోభాగం గురించి కూడా కొన్ని అధ్యయనాలు చేశాడు. సెరిబెల్లమ్ కి అడుగున మొదడు నుంచి తోకలాంటి ఓ భాగం కిందకి దిగుతూ కనిపిస్తుంది. అలా దిగే భాగంలో మొదటి భాగాన్ని మెడులా అబాంగాటూ అంటూరు. బారెడు పొడవున ఈ తోక ఇంకా కిందకి దిగుతుంది. దీన్నే పెన్నుపాము అంటూ ము. మొత్తని ఈ పెన్నుపాముకి రక్షణగా ఎముకలతో నిర్మితమైన ఒర లాంటిది ఉంటుంది. అదే వెన్నుపూస. మొదడు నుండి పుటుకోచ్చినటర్డే ఈ వెన్నుపాము నుండి కూడా నాడులు

పుటుకొసూ కనిపిస్తాయి.

జంతువుల వెన్నుపాముకి ఛేదిస్తే ఏం జరుగుతుందో గాలెన్ అధ్యయనం చేశాడు. వెన్నుపాముని బాగా పైభాగంలో మొదడుకి దగ్గరగా కోస్తే పాణి వెంటనే పాణాలు విడుస్తుంది. ఇంకా కిందుగా కోసూ వస్తే ఓక్కోక్క సాయిలో కోసిన కోతకి కొన్ని ప్రత్యేకమైన కండరాలు చచ్చుబడిపోవడం కనిపిస్తుంది. దీన్ని బట వెన్నుపాము నుండి వచ్చే నాడులు కండరాలని అదిలిస్తాయని తేలింది.

దురదృష్టవశాతు రోమన్ల హయాంలోనే సైన్సుకి గడు రోజులు మొదలయ్యాయి. రోమన్ సామ్యూజ్య పతనం తరువాత విజ్యానానికి కూడా ఆయువు చెల్లినటు అయ్యింది. గాలెన్ తరువాత మరో వెయ్యేళ్న తరువాత గాని శాస్త్రవేత్తలు మళ్లీ మానవ, జంతు దేహాల పరిచ్పేదాల జోలికి పోలేదు.

1316లో మాండినో ద లూత్సీ (1275-1326) అనే ఇటాలియన్ వైద్యుడు శరీర శాస్త్రం మీద సమగ్రంగా ఓ పుస్తకం రాశాడు. ప్రపంచ చరిత్రలో శరీర శాస్త్రం మీద ప్రత్యేకించి రాయబడ్డ పుస్తకాల్లో ఇదే మొదటిదేమో. అయితే ఆ పుస్తకంలో అన్నీ తప్పుల తడకలే. ఎందుకంటచే ఇతగాడు స్వానుభవాన్ని నమ్ముకోకుండా గాలెన్ చెప్పిందే పేదం అని నమ్మాడు. ఏదేమైనా ఇదో గొప్ప ప్రారంభం అనే అనుకోవాలి.

జగద్విఖ్యాతి గల ఇటాలియన్ కళాకారుడు లియొనారో డా వించీ (142-1519) తన కళని మరింత సజీవం చేసుకోవాలని ఎన్నో శవపరిచ్చేదాలని గావించి, కళని విజ్యానంతో అద్భుతంగా మేళవించాడు. ఆ ప్రయత్నంలో కనీసం 30 మానవ కళేబరాలని పరిచ్చేదించి పరీక్షించాడు. గాలిన్ భావాలలో పొరబాటుని ఎత్తి చూపిన ప్రథముడు ఇతడు.

అయితే లియొనారో తన ఆవిష్కరణల గురించి వెల్లడి చెయ్యకుండా తన వద్దే గుప్తంగా దాచుకున్నాడు. ఆ కారణం చేత తను రాసుకున్న సంగతులన్నీ తన మరణానంతరం ఎంతో కాలానికి తప్ప ఇతరులకి తెలీలేదు.

ఆధునిక శరీర శాస్త్రానికి నిజంగా పునాదులు వేసినవాడు బెలియన్ శాస్త్రవేత్త ఆండ్రియాస్ మెసేలియుస్ (1514-1564). లియొనార్లో లాగానే పెసేలియస్ కూడా ఎన్నో మృత కళేబరాలని పరిచ్చేదించి చూశాడు. అయితే ఇతడు తన ఆవిష్కరణల గురించి అందరికీ తెలిసేలా బాహాటంగా ప్రచురించాడు. 1543 లో ఇతడు సైన్సు లోకంలో శిరోధార్యం అనదగ్గ ఓ పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. దాని పేరు "మానవ శరీర నిర్మాణం". ఆ రోజుల్లో అత్యుత్తమ కళాకారులు ఆ పుస్తకానికి కావలసిన బొమ్మలు పేశారు. అప్పటికే అచ్చు పరిశ్రమ ఉంది. కనుక ఆ పుస్తకం అచ్చయ్యి యూరప్ అంతా వ్యాపించింది. నిరోషంగా, అద్భుతంగా రూపొందిందా పుస్తకం. గాలెన్ చేసిన తప్పులని సరిదిది ఒప్పులని చెప్పిందా పుస్తకం.

మెసేలియస్ మొదడుని పరీక్షించి దాన్ని చాలా కచ్చితంగా వర్ణించాడు. గా లైన్ వెన్నుపాము మీద చేసిన ప్రయోగాలు ఇతడు కూడా చేసి చూశాడు. మొదడు, వెన్నుపాము, వాటరీ నుండి పుటుకొచ్చే నాడులు

— ఇవన్నీ కలిసి నాడీమండలం అవుతాయని అతడు గుర్తించాడు.

వెనేలియస్ కాలం తరువాత మనుషులు మానవ శరీరాలని ధైర్యంగా పరిచ్చేదం చెయ్యడం మొదలెటూరు. వివిధ అంగాల గురించి వివరంగా తెలుసుకోసాగారు. ఎంతో మంది శరీరశాస్త్రవేత్తలు వివిధ నాడుల గతులని అనుసరిస్నూ అవి ఎక్కడెక్కడికి పోతున్నాయో పరిశీలించారు.

ఆల్బెక్స్ వాన్ హేలర్ అనే స్విస్ జీవశాస్త్రవేత్త కండరాలు ప్రేరణలకి స్పందిస్తాయని నిరూపించాడు. అంటే వాటిని తాకితే అవి సంకోచిస్తాయన్నంమాట. అంతే కాక కండరాన్ని చేరే నాడిని తాకినా ఆ కండరం స్పందిసుంది. అసలు కండరాన్ని కన్నా నాడిని తాకితే కండరం మరింత సులభంగా స్పందిస్తుంది. ఆ విధంగా (నాడులు సంధించి ఉన్న) మొదడు మనిషి కదలికలని కలుగజేస్తోందని హాలర్ అధ్యయనాలతో తేటతెల్లం అయ్యింది.

అంతే కాక శరీరం లోని నాడులన్నిటి ఆరంభం మొదడులో గాని, పెన్నుపాములో గాని ఉంటుందని నిరూపించాడు హేలర్, మరి మొదడు, వెన్నుపాము కలిసే ఉంటాయి కనుక అవన్నీ ఓ సమగ్రమైన నాడీమండలంలో భాగాలని తేలింది.

మొదడుతో వచ్చిన చిక్కు

మొదడు వెన్నుపాము మనిషిలోని భావాలని, భావావేశాలని శాసిసున్నాయని తేలాక మొదడు సక్రమంగా పని చెయ్యనప్పుడు మనిషి ప్రవర్తన ఎలా మారుతుంది అన్న ప్రశ్న తలెత్తింది. మొదడుకి గాయం అయినా, రోగం సోకినా ఏం జరుగుతుంది?

మెదడు మరీ ఎక్కువ సేపు పని చెయ్యకుండా ఉండిపోతే మనిషి స్పృహ కోల్పోతాడు. దీనినే సోక్ లేదా అపోప్లెక్సీ (గ్రీకు భాషలో ఈ మాటకి అర్థం "దెబ్బ కొటడం' ) అంటారు. మొదడు గురించి ఏమీ తెలీని వారికి మరి సోక్ వాతన పడ్డ మనిషి ఏ అదృశ్య శక్లో, ఏ దేవతో, దెయ్యమో, కొటన దెబ్బకి కుప్పకూలినట్ను కనిపించిందేమో.

సోక్ వల్ల మరణం సంభవించవచ్చు. లేక మనిషి సజీవంగా ఉన్నా శరీరంలో ఒక భాగం చలనం లేకుండా చచ్చుబడిపోనూవచ్చు. అయితే మొదడులో చిన్న చిన్న రక్తనాళాలు పూడుకుపోవడమో, తెగిపోవడమెూ సోక్ కి కారణం అని ఇప్పుడు మనకి తెలుసు. రక్తనాళాలు దెబ్బ తిన్నప్పుడు మొదడులో ఆ ప్రాంతంలో ఆక్సిజన్ అందక మొదడు పని చెయ్యడం ఆగిపోతుంది.

మొదడులో మరీ అంత విపరీతంగా కనిపించని సమస్యలు కూడా తలెత్తవచ్చు. మనీషిలో అప్రయత్నమైన కదలికలు పుట్చువచ్చు. మనిషి హఠాతుగా కింద పడి, నురగలు కక్కుతూ, విలవిలలాడవచ్చు. అవతలి వారికి కనిపించని దృశ్యాలు కనిపించవచ్చు. (వాస్తవంలో లేని విషయాలని చూడడాన్ని, వినడాన్ని విభాంతి అంటూరు.)

ప్లాచీన కాలంలో ఇలా విభాంతిని అనుభూతి చెందేవాళ్న నిజంగా మరేదో అదృశ్య లోకంలోకి తొంగి చూస్తున్నారని అనుకునేవారు. ఏ దేవతల నుండో సందేశాలని అందుకుంటున్నారని అనుకునేవారు. బహుశ దేవతలు ఆ శరీరాన్ని ఆవహించి దాన్ని పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకున్నారని అనుకునేవారు.

అకస్నాతుగా కిందపడి విచితంగా పవరించి, అంతలోనే మామూలుగా అయిపోయే వ్వకుల విషయంలోWSB

ఇలాంటి నమ్మకాలు మరీ నిజంగా అనిపించాయి. అలాంటి అవస్థనే "కింద పడే రోగం" అన్నారు. వైద్య పరిభాషలో ఆ రోగం పేరు ఎపీలెప్పీ (గ్రీకులో ఈ మాటకి అర్ధం ఆవాహన). ఈ రోగంలో దేవతలు మనిషిని ఆవహించి తాత్కాలికంగా స్వాధీనం చేసుకున్నట్ను అనిపించింది.

గ్రీకులు ఎపీలెప్సీని "పవిత్రమైన వ్యాధి గా వ్యవహరించేవారు. ఆ జబ్బు సోకిన వారిని ఆరాధనా భావంతో చూసేవారు. వారికి భవిష్యత్ను కూడా తెలుసుందని నమ్మి వారిని భవిష్యత్ను తెలిసిన ప్రవక్తలుగా పరిగణించేవారు.

ఈ దోరణి ఇంకా విస్తరించి కాస్త విచిత్రంగా ప్రవర్తించే వారిని, అదే పనిగా అవే మాటలు మాట్నూడుతూ ఉండేవారిని కూడా అదే విధంగా ఆరాధనా భావంతో పరిగణించేవారు. తరువాత కాలంలో అలాంటి వాళ్నని పిచ్చి వాళ్నని, ఉన్మాదులని అన్నారు. అలాంటి వాళ్న దేవతలచేత ఆపేశించబడ్డ వారు అని నమ్మేవారు.

ఎపీలెప్సీతో గాని, ఉన్మాదంతో గాని బాధపడుతున్న వారి విషయంలో దేవతల ప్రమేయం ఉందని నమ్మినంత కాలం తమ చుటూ ఉన్న వాళ్న వారిని గౌరవాదరాలతో చూసేవారు. కాని కాలక్రమేణా అది దేవత ప్రభావం కాదని, దెయ్యం ప్రభావం అని మనుషులు నమ్మసాగారు. పిచ్చివారిని, ఎపీలెప్సీ గల వారిని దెయ్యాలు పట పీడిస్తుంటాయని ఊహించుకున్నారు. కనుక అలాంటి రోగులలో తిరిగి మానసిక స్వస్థత చేకూర్చాలంటే ఆ దెయ్యాలని బయటికి తరిమేయాల్సిందే!

కొన్ని సారు. ఈ దెయ్యాలని తరిమేసే కార్యక్రమాలు చాలా కూరంగా, అమానుషంగా ఉండేవి. పిచ్చి వారిని కొట్ర, గొలుసులతో కట నానా విధాలుగా చిత్రహింసలు పెట వారు. зš ఉన్మాదుల శరణాలయాలలో పరిస్థితులు మరీ ఘోరంగా ఉండేవి. అక్కడ వారు పడే యూతనలు చూసి నవ్వుకోడానికి వెళ్నే 'మామూలు మనుషులూ ఉండేవారు.

అయితే మనం మానసిక వ్యాధులు అనుకే వాటిలో దేవతల, దెయ్యాల ప్రమేయం లేకపోవచ్చని నమ్మిన వారు కూడా ఉన్నారు. శతాబాల మానవ చరిత్రలో ప్రతీ దశలోనూ పిచ్చి వారు కేవలం ఆరోగ్యం దెబ్బ తిన్న వారని, వారిని చిత్ర హింస పెటుక వారిని కరుణతో చేరదీయాలని నమ్మిన వైద్యులు ఉంటూనే ఉన్నారు. గ్రీకు వైద్యుడు హిప్పోక్రటిస్, మరియు అతడి అనుచరులు ఎపీలెప్సీ కూడా ఒక రోగమని, తక్కిన రోగాలలాగానే దాన్ని కూడా నయం చేసే ప్రయత్నాలు చెయ్యాలని బోధించారు. దానికి ప్రకృతి

సిద్దమైన కారgదాలు ఉన్నాయని, దానికి విరుగుడు పార్శనలు, చిత్రహింసలు కావని, మందులతో దాన్ని నయం చెయ్యొచ్చని వాళ్ళూ బోధించారు.

ఇలాంటి నమ్మకాలనే చాటిన సొరానస్ అనే మరో గ్రీకు వైద్యుడు కూడా ఉన్నాడు. ఇతగాడు రోమన్ల కాలంలో జీవించాడు.

కాని అలాంటి సౌమ్యమైన హితవు చాలా మంది చెవికి ఎక్కలేదు. “దెయ్యం ఆవహించింది' అనే సిదాంతాన్నే ప్రజలు నమ్ముతూ వచ్చారు.

అది 1789. ఫ్రెంచ్ విప్లవ జ్వాలలు దేశమంతా దావానలంలా పాకుతున్న రోజులు. ఫ్రెంచ్ ప్రజలు తిరుగుబాటు చేసి అవినీతిమయమైన, అసమరమైన ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వాన్ని గదె .విప్సవాల ప్రభావం శాస్త్రీయ రంగాల మీద కూడా ప్రసరించింది. కొత్త కొత్త పరిణామాలు, ప్రమాణాలు,

కాలమానాలు రూపుదిదుకుంటున్న సంధి కాలం అది.

ఉన్మాదుల చికిత్సా పద్దతుల్లో కూడా కొత్త ధోరణులు మొదలయ్యాయి. హిప్పోక్రటిస్, సొరానస్ ల సాంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్నూ మానసిక రుగ్మతలని అధ్యయనం చేసి, ఉన్మాదులకి మరింత సున్నితమైన చికిత్సలు రూపొందించాలని నమ్మే ఓ ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు ఉన్నాడు. అతడి పేరు ఫిలిప్ పీసెల్

(1745-1826).

1793 లో పీనెల్ ని ఓ పెద్ద ఉన్మాద శరణాలయానికి అధికారిగా నియమించారు. అందులో ఏళ్న తరబడి గొలుసులతో కటయబడ్డ రోగులు ఎందరో చాలా దీనావస్థలో ఉన్నారు. పీనెల్ వారి గొలుసులు విప్పించేశాడు. ఒక్కొక్క రోగి మీద ప్రత్యేక శ్రద్ద చూబిస్నూ వారి బాగోగులు కనిపెటుకుంటూ ఉండేవాడు. ఇలాంటి సున్నితమైన పద్దతుల వల్ల కోలుకున్నారు.

ఉన్మాదుల చికిత్సలో ఆ విధంగా పీనెల్ ఓ విప్లవాన్ని సృష్టించాడు. ఉన్మాదులతో సున్నితంగా, సాదరంగా వ్యవహరించే పద్దతి మొల్లగా దేశదేశాలకి పాకింది. ఇంగ్లండ్, జర్మనీ, అమెరికా సంయుక్త రాష్యాలు మొదలు ఎన్నో దేశాలు ఆ పద్దతులని స్వీకరించాయి. 1800 ల చివరి కల్నా పాత కిరాతక పద్దతులన్నీ నాగరక ప్రపంచం నుండి మాయమైపోయాయి.

అంతా బాగానే ఉంది కాని అసలు మానసిక రుగ్మతలని నయం చేసేదెలా? మెదడు సక్రమంగా పని చేయని పరిస్థితిలో దాన్ని సరిగా పనిచేయించడమెలా?

మెదడు మీద సత్సభావాన్ని చూబించగలిగే అంశాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.

మన చుటూ చూసే ప్రపంచం నుండి నానారకాల దృశ్యాలు, శబాలు, గంధాలు, రుచులు, స్పర్శలు, మాత్రమే కాక రకరకాల ఆలోచనలు కూడా మొదడుని చేరుతాయి. వీటిలో మొదడుకి కాస్త శాంతి నిచ్చి, ఉపశమనాన్ని కలుగజేసేవి ఎన్నో ఉంటాయి. దేని వల్లనయినా కాస్తంత స్వాంతన దొరుకుతుందని ఎవరైనా ప్రగాఢంగా నమ్మితే దాని వల్ల వాళ్నకి నిజంగానే మేలు కలుగవచ్చు.

మొదడుతో సంబంధం లేని అవయవంలో ఏదైనా దెబ్బ తిన్నా మొదడు ప్రభావం ఆ అవయవం మీద కనిపించవచ్చు. ఆ ప్రభావం వల్ల రోగం ఉపశమించవచ్చు, లేదా ప్రకోపించవచ్చు కూడా.

ఉదాహరణకి ఓ మనిషికి ఏదో సమస్య ఉందని అనుకుందాం. దాన్ని పరిష్కరించడానికి ఏ తాయతో, రక్షరేకో ఉందని ఏ మితుడో చెప్పాడని అనుకుందాం. అప్పుడా మితుడు రోగి చెవిలో ఏవో విచిత్రమైన శబాలు ఊదడం, చేతులతో ఏవో చేష్టలు చెయ్యడం, రకరకాలుగా స్పృశించడం వంటి పనులేవో చేశాడని అనుకుందాం. రోగికి ఈ ప్రక్రియల మీద, వాటిని ప్రయోగిస్తున్న వ్యక్తి మీద నమ్మకం ఉంటనే అతడి పరిస్థితిలో ఎంతో కొంత మార్పు కనిపిస్తుంది.

కాలక్రమేణా మానుషులకి శరీరం గురించి, శరీర ధర్మాల గురించీ ఎన్నో తెలిసొచ్చాయి. కేవలం నమ్మకం మీద పని చేసే చికిత్సల మీద వారికి నమ్మకం పోయింది. మరింత పైజానికమైన చికిత్సల కోసం అన్వేషణ మొదలెటూరు.

1700లో శాస్త్రవేత్తలు అయస్కాంతాల గురించి విద్యుతు ప్రవహించే తీరు గురించి ఎన్నో అధ్యయనాలు చేశారు. అయస్కాంతాలే కాక విద్యుదీకృత వసువులు కూడా ఇతర వసువులని ఆకరిస్తాయని

నిరూపితమయ్యింది. ఈ సాధనాలని ఉపయోగించి దేహంలోని రోగాలని ఆకరించి బయటకి పారదోలచ్చని కొందరు అభిప్రాయపడారు.

1774 లో ఆస్ట్రియాలోని వియన్నాలో పని చేసే జర్మన్ వైద్యుడు ప్లాన్స్ ఆంటూన్ మెస్మర్ (1734–1815) సరిగా అదే ప్రయత్నించి చూశాడు. తన రోగుల శరీరాల మీదుగా అయస్కాంతాలని పోనిస్నూ లోపల ఉన్న రోగాలని ఆకరించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ ప్రయత్నాలు కొన్ని సారు సత్ఫలితాలు ఇచ్చినట్ను అనిపించింది. మొస్మరిసమ్ అన్న పేరు గల ఈ ప్రక్రియకి ఆ రోజుల్లో చాలా పలుకుబడి వచ్చింది. అయితే అయస్కాంతానికి రోగం మీద పెద్దగా ప్రభావం ఉండదు. కనుక ఇది కూడా నమ్మకం మీద ఆధారపడే ఒక విధమైన చికిత్సే ననుకోవాలి.

అయస్కాంతాలని పక్కన బెట్న రోగి శరీరం మీద వట చేతులని పోనిచ్చినా కొన్ని సారు. ఫలితం కనిపించేదని మొస్మర్ గమనించాడు. అయితే ఈ పద్దతిలో చాలా మంది విషయంలో ఏ మార్పూ కలుగలేదు. వటన్డీ మాటలు చెప్పి జనాన్ని మోసం చేస్తున్నారని చాలా మంది మొస్మర్ గురించి పోలీసులకి ఫిర్యాదు చేశారు. ఆ కారణం చేత 1778 లో మొస్మర్ వియన్నా వదిలి వెళ్లిపోవలసి వచ్చింది.

పారిస్ లో కొంతకాలం వ్యవహారం బాగానే నడిచింది. కాని కొంతకాలం తరువాత ముందు జరిగినట జరిగింది. 1785లో మొస్మర్ పారిస్ నగరాన్ని కూడా వదిలి వెళ్లిపోవలసి వచ్చింది.

అయితే మెస్మర్బొత్తిగా మోసగాడు కాడు. మితిమీరిన ఉత్సాహంతో తన పద్దతులతో ఎలాంటి రోగాన్నయినా నయం చెయ్యగలని అనుకోవడమే అతడు చేసిన పొరబాటు. మొస్మర్ తరువాత ఆ మెస్మరిసాన్ని అభ్యసించిన వాళ్న లేకపోలేదు.

1841లో జేమ్స్ బ్రెయిడ్ అనే స్కాటిష్ వైద్యుడు (1785-1860) మొస్మరిసమ్ మీద ఓ ప్రదర్శన కూడా ఇచ్చాడు. అందులో ఏదో ప్రభావం ఉండి ఉండొచ్చని అతడి నమ్మకం. ఆ పద్దతి వల్ల రోగులు నయం అవుతున్న సందర్భాలలో ఆ పద్దతులు మొదడు మీద ప్రభావం చూబిస్తున్నాయేమో నని అతడి ఆలోచన.

బ్రెయిడ్ మనసు యొక్క ఓ ప్రత్యేక లక్షణాన్ని కనుక్కున్నాడు. అవిశేషంగా, అదే పనిగా కలిగే ఓ అనుభూతి మీద రోగిని తన మనసు లగ్నం చెయ్యమన్నప్పుడు కాసేపయ్యాక రోగి మనసు అలసట చెందుతుంది. ఆ అంశం మీద ధ్యాస సన్నగిల్నుతుంది. చుటూ ఉన్న అంశాల మీద ధ్యాస సన్నగిల్లి, రోగి ఒక విధమైన నిద్దావస్థ లోకి జారుకుంటాడు. ఈ పద్దతికి బైయిడ్ హిప్నాటిజమ్ అని పేరు పెట్చూడు. ఇది గ్రీకు భాషలో నిద్ర అన్న అర్థం గల పదం నుండి వచ్చింది.

అయితే హిప్నాటిజమ్ వల్ల కలిగేది నిజమైన నిద్ర కాదు. ఎందుకంటే హిప్నాటిజమ్ లో ఉన్న వ్యక్తికి అవతలి వారు అంటున్న మాటలు వినిపిస్తాయి. సచేతనమైన మనస్సుని నిద్రపుచ్చి నప్పుడు, అడుగున ఉన్న అచేతనమైన మనస్సు బయటి నుండి వచ్చే సూచనలని శ్రద్దగా ఆలకిస్తుంది. సచేతనమైన మనస్సు కన్నా అచేతనమైన మనస్సు ఆ సూచనలని మరింత గాఢంగా నమ్ముతుంది.

కనుక మొదడు మీద ప్రభావం చూబించి రోగాన్ని నయం చేయగలిగినప్పుడు, హిప్నటిజమ్ కి లోనయిన మనిషికి ఇచ్చే సూచనలకి వ్యక్తి మీద మరింత గాఢమైన ప్రభావం ఉంటుంది. మానసిక రోగాలని నయం చెయ్యడానికి వైద్యులు హిప్నాటిజమ్ ని ఓ సాధనంగా వాడసాగారు.

అలాంటి వారిలో ఆస్ట్రియాకి చెందిన జోసెఫ్ బాయర్ (1842–1925) కూడా ఉన్నాడు. 1880లో అతడు ఓ విచిత్రమైన విషయం గుర్తించాడు. హిప్నటిజమ్ కి లోనయిన వ్యక్తికి మామూలు స్థితిలో జాపకం రాని ఎన్నో విషయాలు జాపకం రావడం అతడు గుర్తించాడు. ఆ జాపకాలు మనసులో అచేతనమైన పొరలలో మరుగుపడి ఇబ్బంది పెట, బాధ పెట. జాపకాలు కనుక అవి మూమూలు స్థితిలో బయటికి రావడం లేదని అతడు గ్రహించాడు.

ఈ అచేతనమైన జాపకాలు, ఆలోచనలు రోగి మీద అనుకోని ప్రభావాన్ని చూబించి, విచిత్రమైన రీతుల్లో అతడి ప్రవర్తనని మారుస్తుంది. రోగి హిప్నాటిక్ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఆ ఆలోచనలని, జాపకాలని అతడి చేత వ్యక్తం చేయిస్తే, తిరిగి మామూలు స్థితికి వచ్చాక కూడా ఆ భావాలని, ఆలోచనలని గురు పెటుకోమని చెస్తే, రోగికి తన విచిత్రమైన ప్రవర్తనకి కారణం అర్హమై తన పద్దతిని మానుకుంటూడని బాయర్ అభిప్రాయం.

బ్లాయర్ ఈ సంగతులు అన్నీ సిగ్మండ్ ఫాయిడ్ (1856-1939) అనే మరో ఆస్ట్రియన్ వైద్యుడితో చర్చించాడు. 1887 లో ఫాయిడ్ ఈ హిప్నాటిజమ్ పద్దతిని తన రోగుల మీద ప్రయత్నించి అది బాగా పనిచేస్తోందని గుర్తించాడు. అయితే తరువాత 1890 లలో హిప్నాటిజమ్ ప్రమేయం లేకుండా కూడా మంచి ఫలితాలు సాధించొచ్చని కనుక్కున్నాడు ఫాయిడ్ రోగిని ఊరికే తనకి నచ్చిన విషయాల గురించి స్వేచ్చగా మాట్నూడనిచ్చేవాడు. ఈ పద్దతిలో ఒక జాపకం మరో జాపకాన్ని గురు చేసి క్రమంగా మనసు పొరలలో దాగి ఉన్న జాపకాలు ఒక్కొటబొక్కటిగా బయట పడతాయి. ఈ పద్దతికి

free association (స్వేచ్చాయుత అనుసంధానం) అని పేరు.

గుప్త జాపకాలు కలలలో, సచేతనమైన మనసు తన పాలన నుండి తప్పుకున్న సమయంలో, కూడా వెలికి రావచ్చని ఫాయిడ్ ఆలోచించాడు. అందుకే కలలని గురుంచుకోవడం ముఖ్యమని, కలలని విశ్లేషిస్తే వ్యక్తి గురించి ఎన్నో అమూల్యమైన విషయాలు తెలుసుకోవచ్చని ప్లాయిడ్ అభిప్లాయపడాడు. ఫాయిడ్ రూపొందించిన పద్దతులకి psychoanalysis (మనోవిశ్లేషణ) అని పేరు. మనోవ్యాధుల చికిత్సలో ఇతడి కృషికి గొప్ప ప్రభావం ఉండేది. అతని తరువాత ఎంతో మంది మనోవిశ్లేషణా నిపుణులు పలు రకాల మనోవిశ్లేషణా పద్దతులని రూపొందించారు.

ఎంత సున్నితంగా చికిత్స చేసినా మనోవ్యాధులు గల వ్యకులు కొన్ని సార్న విపరీతంగా, ప్రమాదకరంగా స్పందించడం కనిపిసుంటుంది. అలాంటి రోగులని ఊరికే కట పడేయడం, లేకుంటనే నిద్రపుచ్చే శక్తివంతమైన మందులు ఇవ్వడం వంటివి చేసుంటూరు.

1952లో ట్రూంక్ష్విలైజర్స్ అనే ఓ కొత్త రకమైన మందులని కనుక్కున్నారు. ఈ మందులు మనిషిని శాంతింపజేసి నిద్రపుచ్చుతాయి. అలాంటి మందుల వల్ల దుడుకుగా, ఆపేశంగా ప్రవర్తించే రోగులతో వ్యవహరించడం మరింత సులభం అయ్యింది.

మెదడు కణాలు

1700 ల కల్నా మొదడు యొక్క స్పూల నిర్మాణం గురించి చాలా విషయాలు తెలిశాయి. కాని మరి కంటికి కనిపించని సూక్ష్మ వివరాల మాటలేమిటి? వీటి అధ్యయనం కోసం సూక్ష్మదర్శినిని వినియోగించాల్సి ఉంటుంది.

1665లో రాబర్స్ హూక్ (1635-1703) అనే ఇంగ్లీష్ శాస్త్రవేత్త ఓ సన్నని బిరడా పొరని తన సూక్ష్మదర్శినిలో పెట పరిశీలించాడు. బిరడా చెట్ను బెరడు నుంచి వస్తుంది. అంటే అందులో ఉండేది మృత పదార్హం. చూడడానికి బిరడా ఘనపదార్షంలా కనిపిస్తుంది కాని సూక్ష్మదర్శినిలో చూస్తే అందులో చిన్న చిన్న చతురస్తాకారపు రంధాలు ఉండడం కనిపించింది. ఈ రంధాలని హూక్, cells (కణాలు) అన్నాడు. చిన్న చిన్న గదులని మనం cells అంటూం.

జీవపదారాన్ని సూక్ష్మదర్శినిలో చూసి పరిశీలించిన ఇతర శాస్త్రవేత్తలు కూడా ఉన్నారు. మొక్కల ధాతువుని పరీక్షించిన జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త మథయాస్ జాకొబ్ ప్నైడెన్ (1804-1881) మొక్కల ధాతువు యొక్క సన్నని పరిచ్చేదాలలో సూక్ష్మమైన విభాగాలు ఉన్నట్ను గుర్తించాడు. ఇవి కూడా హూక్ చూసిన కణాల లాగానే ఉన్నాయి. అయితే వీటిలో ఏదో చిక్కని ద్రవం నిండి ఉంది. కచ్చితంగా చెప్పాలంటే cell అన్న పదం ఖాళీ వసువులకే వర్తించాలి. కాని ప్నైడెన్ మొక్కలలో కనిపించిన ఈ

నిర్మాణాలని కూడా cells అనే పిలిచాడు. హూక్ చూసింది జీవధాతులు చచ్చిపోయి బెరడుగా మారినప్పుడు ఏర్పడ్డ ఖాళీ రంధాలనే.

మొక్కలలోని జీవపదార్షం అంతా చిన్న చిన్న కణాలతో నిర్మితం అయ్యుంటుందని, వాటిని సూక్ష్మదర్శినిలో మాత్రమే చూడగలం అని 1838 కల్సా ప్నైడెన్ ఓ నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

ష్వాన్ (1810-1882) అనే మరో జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త జంతు ధాతువు యొక్క పరిచ్ఛేదాలని పరీక్షించాడు. ఈ ధాతువులో కూడా చిన్న చిన్న సూక్ష్మవిభాగాలు ఉన్నాయని గుర్తించాడు. 1839లో అతడు జంతువులలో కూడా కంటికి కనిపించనంత సూక్ష్మమైన కణాలు ఉన్నాయన్న నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

ప్నైడెన్, ష్వాన్ ల కృషి ఫలితంగా కణ సిదాంతానికి పునాదులు ఏర్పడాయి. జీవపదారం అంతా కgధాలతో నిర్మితం అయ్యుంటుందని ఆ సిదాంతం చెప్పంది. కొన్ని అతి సూక్ష్మమైన మొక్కలు, జంతువులు నిజానికి ఏకకణ జీవాలు. కాని మనిషిలో మాత్రం టర్రిలియన్ల కొద్దీ కణాలు ఉంటాయి.

Sea సిదాంతమే నిజం అయితే మరి మొదడులో కూడా కణాలు ఉండాలి.

కణ సిదాంతానికి పునాదులు పడుతున్న దశలో 1938లో రాబర్ట్ రేమాక్ (1815–1865) అనే పోలిష్ వైద్యుడు సూక్ష్మదర్శినిలో నాడులని పరీక్షిస్నూ కొన్ని ముఖ్యమైన పరిశోధనలు చేశాడు. నాడులు డొల్లగా లేవని మొటమొదట నిరూపించిన వాడు ఇతడే. ప్రాచీన గ్రీకులు నాడులు డొల్లగా ఉంటూయుని నమ్మేవారు.

సూక్ష్మదర్శినిలో కూడా చూడలేనంత సన్నగా ఉండే కొన్ని నాడీ తీగల చుటూ ఒక విధమైన కొవ్వుపదారం కప్పబడి ఉంటుందని అతడు గుర్తించాడు. ఆ కొవ్వు పదారానికే మయోలిన్ తొడుగు

అని పేరు.

మయెలిన్ తొడుగు ఉన్న నాడులు చూడడానికి కొద్దిగా తెల్లగా ఉంటాయి. ఆ తొడుగు లేని నాడులు కాస్త చిక్కని రంగులో ఉంటాయి. కనుక మొదడులో తెల్లని నాడులున్న పదారాన్ని వైట్ మాటర్ అని, చిక్కని రంగున్న నాడులు గల పదారాన్ని గ్రే మాటర్ అని అంటూరు. మొదడు ఉపరితలం మీద ఉండేది గ్రే మాటర్, అంతరంగంలో ఉండేది వైట్ మాటర్, అందుకు విరుద్దంగా వెన్నుపాములో వైట్ మాటర్ బయట, గ్రే మాటర్ లోపల ఉంటాయి.

జీవశాస్త్రవేత్త జాన్ ఎవాంజెలిస్సా పూర్కిన్యే (1787-1869) కూడా కొన్ని ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు చేస్తున్నాడు. 1837లో అతడు ప్రత్యేక నాడీ కణాల రూపురేఖలని వర్ణించాడు. కణాల లోపల ఉండే పదారాన్ని ఉద్దేశిస్నూ పోటరోపా సమ్ అన్న పదాన్ని మొటమొదట వాడింది అతడే.

బాగా పెద్ద పరిమాణంలో ఉండే నాడీ కణాలని కలిపి ఉంచే పదారం ఒకటుంది. దాని పేరే న్యూరోగయా (గ్రీకు భాషలో దీని అర్ధం నాడీ కణాలని కలిపి ఉంచే జిగురు అని). 1854లో రడల్స్ కార్స్ విర్చౌ అనే జర్మన్ వైద్యుడు న్యూరోగయా పదార్షంలో కూడా నాడీతీగల కన్నా చిన్నపైన గ్సయల్ కణాలు ఉంటాయని నిరూపించాడు. మనిషి మొదడులో నూరు బిలియున్న నాడీ కణాలు, అందుకు పది నుండి యాభై రెట్నుకి పైగా గ్నయూ కణాలు ఉంటూ యుని అంచనా.

నాడి కణాలకి కచ్చితమైన ఆకృతి ఏమీ ఉండదని పూర్కిన్యే నిరూపించాడు. అందులోంచి పొడుచుకొచ్చే తీగలు చెట్ను కొమ్మలా శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించడం కనిపిస్తుంది. ఈ శాఖలకే డెండైటర్స్ (అంటే గ్రీకు భాషలో చెట్ను అని అర్థం) అని పేరు.

ఇవి కాకుండా సన్నని పొడవైన తీగలు కూడా ఉంటాయి. వీటికి ఆక్సాన్ అని పేరు. ఈ ఆక్సాన్ల చుట్ను మయెలిన్ తొడుగు ఉంటుంది. అంటే గ్రే మాటర్ లో ఎక్కువగా నాడీ కణాలు, గయల్ కణాలు మాత్రమే ఉంటూయి. పైట్ మాటర్ లో ఎక్కువగా ఆక్సాన్ను మాత్రమే ఉంటాయి.

1849లో రడొల్స్ ఆల్బర్న్ ఫాన్ కోయిలికర్ (1817–1905) అనే స్విస్ జీవ శాస్త్రవేత్త కొన్ని ఆక్సాను నాడీ కgధాలతో అనుసంధానమైు ఉన్నాయని నిరూపించాడు.

అలాగే 1891లో హైనిక్ విలెల్మ్ ఫాన్ వాలేయర్-హార్స్ (1836-1921) అనే జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త ఆక్సాన్ను అన్నీ నాడీ కణాలతో కలపబడి ఉన్నాయని నిరూపించాడు. డెండ్రయిటు, ఆక్సాన్ను తగిలించి ఉన్న నాడీ కణాలకి న్యూరాన్న అని పేరు పెట్చూడు.

ఒక న్యూరాన్ యొక్క పొడవైన ఆక్సాన్ తక్కిన న్యూరాన్ల డెండ్రయిట్సతో సంధించబడి ఉంటుందని, కనుక నాడీ మండలం అంతా కోటూనుకోట న్యూరాన్న బృహత్తర జాలం అని అతడు భావించాడు. ఈ భావననే న్యూరాన్ సిదాంతం అంటూరు.

1873లో ఇటాలియన్ జీవశాస్త్రవేత్త కామిల్లో గాలీ కొన్ని ప్రత్యేక రాసాయనాలని ఉపయోగించి కణాలకి రంగు పటంచే Staining పద్దతిని కనిపెట్చూడు. ఈ పద్దతులతో కణాలలో కొన్ని ప్రత్యేక కణాంగాలలోకి మాత్రమే రంగు ఎక్కేటు చెయ్యొచ్చు. ఈ పద్దతుల సహాయంతో ఇతర శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించలేకపోయిన కణాలలో ఎన్నో ముఖ్యమైన అంశాలని చూడగలిగాడు గాలీ. ఇలాంటి నిశితమైన పరిశీలనల సహాయంతో ఒక న్యూరాన్ యొక్క ఆక్సాన్లలో మరో న్యూరాన్ యొక్క డెండ్రయిట్ను ఉండవని ఇతడు నిరూపించాడు. డెండ్రయిటన్స్టికి, ఆక్సాన్లకి మధ్య సన్నని ఎడం ఉంది. ఆ ఎడాన్నే సయ్నూప్స్ (ఈ గ్రీకు పదానికి అర్ధం సంయోగం) అంటూరు.

తదనంతరం స్పానిష్ జీవశాస్త్రవేత్త సాంటియాగో రేమోన్ ఈ కాహాల్ (1852-1934) గాలీ స్టెయినింగ్ పద్దతులకి మొరుగులు దిదాడు. మరింత ఉత్తమమైన పద్దతులతో వాలేయర్-హార్స్ ప్రతిపాదించిన న్యూరాన్ సిదాంతం సరైనదే నని నిరూపించాడు.

నాడీ సంకేతం

1826లో జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త యోహానెస్ పీటర్ ముల్లర్ (1801-1858) ప్రత్యేక నాడులు ప్రత్యేక క్రియలని మాత్రమే చేస్తాయని నిరూపించాడు. ఉదాహరణకి కంటిని మొదడుతో సంధించే నాడి చక్షు నాడి. ఓ కాంతి పుంజం కంటబోకి ప్రవేశించినప్పుడు, కంటటి నుండి బయలుదేరే సంకేతాలు మొదడుని చేరి అక్కడ ఏదో కాంతిని చూసిన అనుభూతిని కలుగజేస్తాయి.

అయితే ఒక్క కాంతి మాత్రమే కాదు. చక్ష నాడిని మరే ఇతర శక్తి ఉత్తేజింపజేసినా మొదడుకి కాంతిని చూసిన అనుభూతి కలుగుతుంది. అందుకే కంటి మీద దెబ్బ తగిలినప్పుడు తాత్కాలికంగా

"నక్షత్రాలు కనిపిస్తాయి! కాని అలాంటి ఉత్తేజాలు నాడి ద్వారా ఎలా ప్రసారం అవుతాయి?

1800ల కల్నా లోహపు తీగలో విద్యుత్ ప్రసారమయ్యే తీరు గురించి బాగా తెలిసిపోయింది. నాడీ తీగల ద్వార ప్రసారం అయ్యేది కూడా ఒక విధమైన విద్యుతేనేమో?

తీగలో విద్యుత్ ప్రసారం అవుతున్నప్పుడు ఆ తీగల చుటూ విద్యుత్సుకి ప్రవేశాన్నివ్వని సిల్కు, రబ్బరు వంటి పదారాలతో చేసిన తొడుగుని తొడుగుతారు ఇంజినీరు. అలాంటి తీగకి విద్యున్నిరోధకత ఏర్పడుతుంది. అలాంటి విద్యున్నిరోధకత తీగలోని కరెంటు అపసవ్యంగా పరికరంలో మరో భాగంలో కి ప్రవహించి షార్చ్ సర్క్యుట్ కలుగకుండా నివారిస్తుంది. ఆక్సాన్ను కూడా కరెంటు తీగలాంటివే. వాటి మీద ఉండే మయెలిన్ తొడుగు ఒక విధమైన విద్యున్నిరోధక పదారమే. దీంతో నాడీ సంకేతాలు విద్యుత్ సంకేతాలు అన్న భావన బలపడింది.

నాడీ తీగలలో కరెంటు జాడ కనిపెటూలేకపోయాడు ముల్లర్, కాని నాడులలో విద్యుతుకి సంబంధించినది ఏదో ఉందని అతడి ప్రగాఢ నమ్మకం. ఒక కొసలో కలిగిన ఉత్తేజాన్ని అవతలి కొసకి మోసుకుపోయే నాడీ సంకేతం ఏదో ఉంది. ఆ నాడీ సంకేతం యొక్క పేగాన్ని నిర్మారణ చెయ్యాలని ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశాడు. కాని ఏవీ పని చెయ్యక చివరికి విసుగుపుట 1830 లలో ప్రయత్నాన్ని విరమించుకున్నాడు. ఆ నాడీ సంకేతం ఎంత పేగంగా కదులుతోందంటే, అంత తక్కువ దూరాలో ఆ పేగాన్ని కొలవడం ఇంచుమించు అసంభవం అని అతడు నిశ్చయించుకున్నాడు.

కాని అక్కడే ముల్లర్ పొరబడాడు. 1852లో ముల్లర్ ఇంకా జీవించి ఉండగానే అతడి శిష్యుడు, జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త హర్మన్ లూడ్విగ్ ఫాన్ హెల్మ్ హోల్స్ (1821-1894) ఆ పేగాన్ని కొలిచాడు.

హెల్మ్ హోల్స్ ఓ కప్ప కండరానికి తగిలించి ఉన్న నాడిని ఉత్తేజింపజేశాడు. నాడిని ఉత్తేజింపజేసినప్పుడు కండరం చలించింది. ఈ సారి కండరానికి దగ్గరగా నాడి మీద ఓ సానాన్ని ఉత్తేజింపజేశాడు హెల్మ్ హోల్స్. ఈ సారి ఉత్తేజింపజేసిన వెంటనే కండరం కదిలింది. అప్పుడు కండరానికి దూరంగా ఉన్న స్మానం నుండి ఉత్తేజాన్ని ఇచ్చాడు. ఈ సారి మాత్రం కొంత వ్యవధి తరువాత కండరం స్పందించింది.

హెల్మ్ హోల్స్ ఆ వ్యవధిని కొలిచి నాడీ సంకేతం యొక్క పేగాన్ని కొలిచాడు. కప్ప నాడిలో నాడీ సంకేతం సెకనుకి రమారమి 66 అడుగులు — అంటనే ఇంచుమించు గంటకి 45 మైళ్న పేగం అన్నమాట - ప్రయాణిస్తుందని అంచనా వేశాడు. మనిషిలో నాడీ సంకేతం మరి కాస్త పేగంగా (గంటకి 70 మైళ్న) ప్రయూరో సుంది.

ఇంతలో ఎమిల్ దుబ్వా రేమాన్ (1818-1896) అనే మరో జర్మన్ జీవశాస్త్రవేత్త అతి సూక్ష్మమైన విద్యుత్ ప్రవాహాలని గుర్తించగల పరికరాన్ని రూపొందించాడు. 1845లో అతగాడు నాడులలో నిజంగానే విద్యుత్ ఆపేశాలు ఉన్నాయని నిరూపించాడు.

విద్యుత్ తీగలలో ప్రవహించే విద్యుత్, నాడులలో ప్రవహించే విద్యుత్ ఒక్కలా ప్రవర్తించవు. విద్యుత్ తీగలలో ప్రవహించే విద్యుత్, నాడులలో ప్రవహించే విద్యుత్ను కన్నా 2500 రెట్ను అధిక వేగంతో ప్రవహిస్తుంది. విద్యుత్ తీగలో ప్రవహించే విద్యుత్సుకి మూలం ఓ బ్యాటరీ గాని, జనరేటర్ గాని అవుతుంది. కాని నాడుల విషయంలో ప్రత్యేకమైన బ్యాటరీలు ఉండవు. వాటికపే బ్యాటరీలు. నాడిలో ఒక భాగంలో విద్యుదావేశం పోగవుతుంది. ఆ తరువాత దానికి పక్క భాగంలో పోగవుతుంది. ఇలా అంచెలంచెలుగా పోగవుతూ విద్యుదావేశం నాడికి ఒక కొస నుండి మరో కొసకి చేరుతుంది. అయితే అలా విద్యుదావేశం పోగయ్యే వ్యవహారం నెమ్మదిగా జరుగుతుంది. కనుక విద్యుత్ తీగల కన్నా నాడీ తీగలలో విద్యుత్ ఇంకా నెమ్మదిగా ప్రవహిస్తుంది.

1902 ඒ පූoබ්.ඩී. జీవశాస్త్రవేత్త ప్లాన్సిస్ గాచ్ (1835–1902) నాడీ సంకేతల గురించి మరో ముఖ్యమైన విషయం కనుక్కున్నాడు. ఉత్తేజితమైన నాడి ద్వార ఒక సారి నాడీ సంకేతం ప్రసారం అయ్యాక, మళ్లీ కాసేపటి వరకు ఆ నాడిని ఉత్తేజితం చెయ్యడానికి వీలుపడదు. విద్యుదావేశాన్ని పోగుచెయ్యడం అంత సులభమైన పని కాదు మరి!

1909లో ఇంగ్లీష్ జీవశాస్త్రవేత్త కెయిత్ లూకాస్ (1879-1910) నాడీ స్పందన గురించి మరో ముఖ్యమైన విషయాన్ని కనుక్కున్నాడు. ఒక నాడిని కొంచెం సున్నితంగా ఉత్తేజపరిస్తే దానికి తగిలించి ఉన్న కండరపు తీగలో ఏ స్పందనా ఉండకపోవచ్చు. కాని ఉత్తేజం యొక్క సాయిని క్రమంగా పెంచుతూ పోతే ఒక ప్రత్యేక సాయి వద్ద ఉన్నట్నుండి కండరపు తీగ పూర్తి బలంతో కొటుకుంటుంది. అంటే

స్పందనలో రెండే రకాలు ఉన్నాయన్నమాట. ఉంటనే నూటికి నూరు శాతం స్పందన ఉంటుంది, లేకుంటనే స్పందలే ఉండదు. దీనినే 'ఉంటనే అన్నీ - లేకుంటనే సున్నా స్పందన అంటూరు.

అయితే మామూలుగా మనం మన చేతి కండరాన్ని సున్నితంగా గాని, బలంగా గాని మనకి కావలసిన సాయిలో బిగుసుకునేట్ను చెయ్యొచ్చు. దానికి కారణం కండరంలో కోటూనుకోట కండరపు తీగలు

ఉంటాయి. ప్రత్యేక కండరపు తీగ యొక్క స్పందన "ఉంటే అన్నీ - లేకుంటే సున్నా తీరులోనే ఉంటుంది. కాని కొద్దిపాటి తీగలు మాత్రమే స్పందిస్తే కండరం సున్నితంగా సంకోచిస్తుంది. చాలా తీగలు స్పందిస్తే కండరం మొుత్వం బలంగా కొటుకుంటుంది.

శాస్త్రవేత్తలు నాడీ సంకేతాలని మరింత సున్నితంగా కొలిచే పద్దతులు రూపొందించారు. ఈ ప్రయత్నంలో గొప్ప విజయాన్ని సాధించిన ఇద్దరు ఇంగ్లీష్ జీవశాస్త్రవేత్తలు ఉన్నారు. వాళ్న - అలాన్ లాయిడ్ హాడికిన్ (1914-) మరియు ఆండూ ఫీలింగ్ హకే (1917–). వీళ్ళిదరూ లావుపాటి ఆక్సాన్ను గల స్క్విడ్ అనే సముద్ర చరం మీద పరిశోధనలు చెయ్యసాగారు. సన్నని ఎలక్ట్రోడ్ను ఆక్సాన్ లోకి పోనిచ్చి అందులో ప్రసారమయ్యే నాడీ సంకేతాన్ని కొలిచారు. విద్యుదావేశం గల పరమాణువులు (అయాన్న) ఆక్సాన్ లోపలికి, బయటికి కదులుతూ విద్యుత్ సంకేతాన్ని ఎలా కలుగజేస్తాయో అంతా విపులంగా 1952లో వీళ్ళిద్దరూ వర్ణించారు.

1924లో హన్స్ బెరర్ (1873-1941) అనే జర్మన్ వైద్యుడు మొదడులో విద్యుత్ చలనాలని కొలిచే ఓ

చక్కని పరికరాన్ని తయారుచేశాడు. ఈ పద్దతిలో తల మీద విద్యుత్ తీగలు అంటటిస్తారు. మొదడులో విద్యుత్ తరంగాలు అటు ఇటు ప్రసారం అవుతుంటనే వాటి ఆనవాళ్నగా బయట తలకి అంటటించిన తీగలో విద్యుత్ను ప్రవహిస్తుంది. ఆ చలనాలన్నీ కాగితం మీద ప్రింట్ చెయ్యబడతాయి.

అలా కాగితం మీద అచ్చు వెయ్యబడ్డ వ్యక్తి యొక్క మనోస్థితి బటర్టీ మారుతాయి. కళ్న తెరుచుకుని ఉంటే ఒకలా, మూసుకుంటే ఒకలా, మొలకువలో ఒకలా, నిద్రలో మరోలా ఇలా మారుతూ ఉంటాయి. ఆ రేఖలలో కనిపించే ప్రతీ చిన్న పరిణామానికి అర్థం వెతకడం కష్టం కావచ్చు. కాని మొదడులో ఏదైనా పెద్ద దోషం ఉన్నప్పుడు (ఉదాహరణకి ఓ వ్రణం ఉన్నప్పుడు, లేదా ఫిటర్స్ వచ్చినప్పుడు) ఆ రేఖలలో ప్రస్పుటమైన తేడాలు కనిపిస్తాయి.

అలా మొదడులో విద్యుత్ తరంగాలని కొలిచే పద్దతినే ఎలటన్లో ఎన్సెఫలోగ్రఫీ (ఈ.ఈ.జీ.) అంటూరు. ( ఆ గ్రీకు మాటకి మొదడులో విద్యుత్ చలనాల రచన అని అర్థం).

విద్యుత్ సంకేతం న్యూరాన్స్లో ఒక కొస నుండి మరో కొసకి ప్రసరించవచ్చు. అంటే ఒక కొసలో ఉన్న డెండ్రయిట్ లో బయలుదేరి నాడీ కణదేహం ద్వార ముందుకి సాగి, ఆక్సాన్ ద్వార ప్రసారమై ఆక్సాన్ కొసకి చేరుకోవచ్చు. ఆక్సాన్ కొసలో సంకేతం సైనాప్స్ ని చేరుతుంది. ఒక న్యూరాన్ యొక్క ఆక్సాన్ Sసకి, అవతలి న్యూరాన్ యొక్క డెండ్రయిటర్ కొసకి మధ్య చిన్న ఎడం ఉంటుంది. మరి విద్యుత్ సంకేతం ఆ ఎడాన్ని ఎలా దాటుతుంది?

నాడీ సంకేతం ఫలితంగా ఆక్సాన్ కొస వద్ద నుండి ఏదో రసాయనం విడుదల అవుతుందని ఎంతో మంది జీవశాస్త్రవేత్తలు నమ్మేవారు. అలా విడుదలైన రసాయనం సైనాప్స్ ని దాటుకుని అవతలి పక్క ఉన్న డెండ్రయిట్ లో విద్యుత్ సంకేతాన్ని కలుగజేయగలదు. కాని ఈ విషయాన్ని నిరూపించడమెలా?

1921లో ఒక రోజు ఆటలో లూయీ (1873-1961) అనీ జర్మన్-అమెరికన్ జీవశాస్త్రవేత్త ఈ సమస్య మీదే పనిచేస్తున్నాడు. ఆ రోజు అర్ధరాత్రి వరకు పని చేసి అలసటతో నిద్రలోకి జారుకున్నాడు. తెల్లవారు మూడు గంటలకి ఎందుకో హఠాతుగా తెలివొచ్చింది. ఏదో కొత్త ప్రయోగం చెయ్యడానికి పథకం అంతా లీలగా మనసులో మొదులోంది. ఆలస్యం చేస్తే కల చెదిరిపోతుందేమోనని భయపడి వెంటనే దగ్గర్లోనే ఉన్న ఓ కాగితం తీసుకుని ప్రయోగం యొక్క పథకం అంతా వివరంగా రాసుకుని తిరిగి నిద్రలోకి జారుకున్నాడు. మర్నాడు ఉదయం లేచాక అర్ధరాత్రి తను ఊహించిన ప్రయోగం గురించి ససేమిరా గురుకి రాలేదు. కగితం మీద కెలికిన రాతలేవీ బోధపడలేదు.

మర్నాడు అలాగే తెల్నారు మూడు గంటలకి తెలివొచ్చింది. ఈ సారి ప్రయోగం స్పష్టంగా జాపకం వచ్చింది. ఈ సారి నిర్లక్ష్యం చేస్తే మరచిపోతాడేమోనని వెంటనే ప్రయోగశాలకి వెళ్లి పనికి ఉపక్రమించాడు.

ఒక కప్ప గుండెని బయటికి తీసి దాని అది కొటుకుంటూ ఉండేలా చేసే ఓ రసాయన మిశ్రమంలో ఉంచాడు. ఈ గుండెకి ఓ నాడి సంధించి ఉంది. నాడిని ఉత్తేజపరిస్తే గుండె కొటుకునే పేగం తగిపోతుంది. లూయిూ అలాగే నాడిని ఉత్తేజపరిస్తే గుండె నెమ్మదించింది.

ఇప్పుడు ఆ గుండె చుటూ ఉన్న రసాయన మిశ్రమాన్ని తీసి మరో కప్ప గుండె ఉన్న మరో తొటలో పోశాడు. ఇప్పుడీ రెండవ గుండె నెమ్మదించింది. రెండవ గుండె యొక్క నాడిని ఉత్తేజపరచకపోయినా అది నెమ్మదించింది. అంటచే మొదటి గుండె యొక్క నాడిని ఉత్తేజపరిచినప్పుడు ఆ నాడి నుండి విడుదలైన ఏదో రసాయనం ఆ గుండె చుటూ ఉన్న రసాయన మిశ్రమంలో కలిసి ఉంటుంది. మొదటి తొటల్లె లో ఉన్న మిశ్రమాన్ని రెండవ తొటకి మార్చినప్పుడు ఆ రసాయనం రెండవ గుండె మీద ప్రభావం చూబించింది. అంటే నాడి నుండి గుండెకి ఉత్తేజాన్ని మోసుకుపోయేది ఒక రసాయనం అని తేలిపోయింది. తెల్లవారు ఐదు కూడా కాకముందే ఈ వ్యవహారం అంతా చక్కగా తేటతెల్లం

అయిపోయింది.

హెన్రీ హాలెట్ డేల్ (1875-1968) అనే ఓ ఇంగ్లీష్ జీవశాస్త్రవేత్త ఎరాట్ అనే ఓ రకమైన శిలీంధాల (fungi) నుండి ఓ రసాయనాన్ని వెలికి తీశాడు. నాడీ కండరం ఎలాగయితే కండరాన్ని సంకోచింపజేస్తుందో ఈ రసాయనానికి కూడా కండరం మీద అలాంటి ప్రభావమే ఉంది. 1914 కల్నా ఆ రసాయనపు ఆనవాఛ్న తెలిసిపోయాయి. అది అసిరీటిల్ కొలీన్ అనే రసాయనం అని శాస్త్రవేత్తలు ధృవీకరించారు. లూయిూ ప్రయోగం గురించి విన్న డేల్, సైనాప్స్ వద్ద విడుదల అయ్యే రసాయనం అసిరీటిల్ కొలీన్ ఏమో నని సందేహించాడు. 1929లో ఆ సందేహం నిజమని నిరూపించాడు డేల్.

అయితే అన్ని సైనాప్స్ ల వద్ద ఒకే రసాయనం విడుదల కాదని, సైనాప్స్ ల వద్ద విడుదల అయ్యే మరెన్నో రసాయనాలు ఉన్నాయని క్రమంగా తెలిసింది.

మొదడులో ప్రత్యేక భాగాలు కొన్ని ప్రత్యేక క్రియలలో పాల్గొంటాయా? మొదడులో అలాంటనీ ప్రత్యేకీకరణ సర్వసామాన్యంగా కనిపిస్తుందని మనుషులు ఎంతో కాలంగా నమ్ముతూ వచ్చారు. జర్మన్ వైద్యుడు ఫాన్స్ జోసెఫ్ గాల్ (1758-1828) కూడా అదే అనుకున్నాడు. ఉదాహరణకి మొదడులో ఒక ప్రత్యేక భాగం మనలో హాస్య ప్రవృత్తిని పాలిస్తే, మరో భాగం దుష్ట ప్రవృత్తిని పాలిస్తుంది. వ్యక్తిలో ఎదైనా లక్షణం ప్రధానంగా ఉన్నప్పుడు దానికి సంబంధించిన మొదడు పాంతం కూడా 2ూగా విస్తారంగా ఉంటుందని భావించాడు. మొదడు విస్తరణలో ఉండే అవకతవకలు కపాలపు ఉపరితలం మీది మిటు పల్నాలని కలుగజేస్తాయని కూడా అనుకున్నాడు. కనుక నెత్తి మీద బొడిపెలని విశ్లేషించి మనిషి యొక్క ప్రవృత్తిని గురించి, గురించి అంచనా పేయొచ్చని నిర్ణయించాడు.

ఆ విధంగా మనిషి యొక్క లక్షణాల గురించి తెలిపే ఈ (కుహనా) శాస్త్రానికే ఫ్రీనాలజీ (అంటే గ్రీకులో మనసు శాస్త్రం అర్హం) అని పేరు. ఈ ఫ్రీనాలజి చాలా కాలం చలామణీ అయ్యింది. అదో పనికి మాలిన

గాల్ భావాలు తప్పుడు భావాలే అయినా అవి ఆ దిశలో కృషి చెయ్యడానికి ఇతర శాస్త్రవేత్తలకి స్పూర్తినిచ్చాయి. మొదడులో ప్రత్యేక భాగాలు ప్రత్యేక క్రియలని శాసిస్తాయో లేదో తెలుసుకోడానికి జంతువుల మీద ఎన్నో ప్రయోగాలు చేశారు. జంతు మొదళ్నలో ప్రత్యేక భాగాలు తీసి వాటి ప్రవర్తనలో ఏదైనా ప్రత్యేక మార్పులు వస్తాయేమో గమనించేవారు. 1870లో జూలియస్ ఎడ్వర్డ్ హిట్సగ్ (18381907), గస్టవ్ ఫైటర్స్ (1838–1927) అనే ఇద్దరు జర్మన్ వైద్యులు కుక్కలతో ప్రయోగాలు చేశారు. మొదడులో కొన్ని ప్రత్యేక భాగాలని ఉత్తేజపరిచి ఏ కండరాలు బలంగా స్పందిస్తున్నాయో , ఏవి

బలహీనంగా స్పందిసున్నాయో గమనించేవారు.

ఈ కృషిని స్కాటిష్ వైద్యుడు డేవిడ్ ఫెరియర్ (1843-1928) కొనసాగించాడు. 1876 ప్రాంతాల్లో ఇతగాడు మొదడు మీద శరీరం యోక్క మ్యాపు లాంటిది గీసి మెదడు లో ఏ భాగం శరీరంలో ఏ భాగాన్ని శాసిస్తుందో చూబించాడు. మొదడుకి మధ్య భాగంలో ఒక చోట కండరాలని అదిలించే ప్రాంతం ఒకటుంది. మొదడుకి వెనుక భాగంలో కళ నుండి వచ్చే దృశ్య సమాచారాన్ని స్వీకరించే ప్రాంతం ఒకటుంది. అదే విధంగా ఇతర భాగాలు ఇతర రకాల సమాచారాన్ని గ్రహిస్తాయి.

ఈ మ్యాపులని ఇంకా కచ్చితంగా గీసిన ఇంగీష్ వైద్యుడు చార్లెస్ షెరింగన్ (1857-1952).

మొదడు ఉపరితలం మీద చాలా చిన్న భాగం మాత్రమే కండరాల కదలికలలోను, ఇంద్రియాల క్రియలలోను పాల్గొంటున్నాయి. ఇది చూసి కొంత మంది మొదడులో చాలా భాగం వాడబడడంలేదని అపోహ పడారు. అది తప్పు. మొదడు మొత్తం వాడబడుతుంది. ఇంద్రియాల క్రియలలోను, కండరాల సంకోచం లోని పాల్గొనని మొదడు భాగాలు జాపకాలని దాచుకోవడంలో, నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో, ఆలోచనలని శాసించడంలో పాల్గొంటూ ఉండొచ్చు.

మొదడులో ముఖ్యమైన భాగం సెరిబ్రమ్. అయితే శరీరంలో అన్ని వృతులని ఈ భాగం శాసించదు. ఎన్నో మారాంతరాలు ఉన్నప్పుడు దేన్ని ఎంచుకోవాలో నిర్ణయించుకోడానికి సెరిబ్రం కావాలి. కాని కొన్ని సారు నిర్ణయం తీసుకోవడానికి ఎక్కువ వ్యవధి ఉండదు. ఉదహరణకి ఏదైనా వేడి వస్తువుని అనుకోకుండా తాకినప్పుడు తృటిలో చేతిని వెనక్కు తీసుకోవాలి. వెనక్కి తీసుకోవాలా వదా అని ఆలోచిసూ పోతే పేలు కాలిపోతుంది! మనకి ఏం జరుగుతోందో తెలిసే లోపే అప్రయత్నంగా చేతిని వెనక్కు తీసేసుకుంటూం.

ఇలాంటి ప్రతిచర్యలని మొటమొదట అధ్యయనం చేసిన వాడు ఇంగ్లీష్ వైద్యుడు మారల్ హాల్ (1790-1857). 1832లో అతిపేగంగా జరిగే ఈ ప్రతిచర్యలని పరిశోధించసాగాడు. వాటికి reflex actions ప్రతీకార చర్యలు) అని పేరు పెట్చూడు. ఇంద్రియు సంవేదన నాడి ద్వారా ప్రసరించి కేంద్రియు నాడీ మండలాన్ని చేరాక, దాని ప్రతిచర్యగా తిరిగి వెంటనే మరో సంకేతం మరో నాడి ద్వారా బయటికి ప్రసరించి కండరాలని ఉత్తేజితం చేసుంది. వెన్నుపాముని చేరే నాడులలో ఈ వ్యవహారం అంతా పేగంగా నడిచిపోతుందని సూచించాడు హాల్,

నేను ఇందాక పేర్కొన్న షెరింగన్ ఇతర రకాల ప్రతీకార చర్యలని కూడా అధ్యయనం చేశాడు. మొదడు నుండి కండరాలని చేరే నాడుల ద్వార మెదడు కండరాలని శాసించినటర్డే, కండరాల నుండి మొదడుని చేరే నాడుల ద్వార మొదడు కండరాల యొక్క స్థితిగతుల గురించి తెలుసుకుంటుందని అతడు

నిరూపించాడు.

అందుచేత మీరు నించుని ఉన్నప్పుడు పొరపాట్న పక్కకి ఒరగడం మొదలెటుగానే కండరాల స్థితిలో వచ్చే మార్పు మొదడుకి తెలిసిపోతుంది. వెంటనే మొదడు కండరాలకి సూచనలిచ్చి శరీరం పక్కకి ఒరగకుండా నిలుపుతుంది. కనుక మనం నించుని ఉన్నప్పుడు మనకి తెలీకుండానే ఇలా మన సమతూనికని సరిదిదుకుంటూ ఉంటూ ము. అందుకే ఎక్కువ సేపు నించుని ఉన్నప్పుడు ఊరికే ఏ చేయునట్ను కనిపించినా తెలీకుండానే అలసటగా అనిపిస్తుంది.

అలాగే మన శ్వాసని శాసించే ప్రతీకార చర్యలు కూడా ఉన్నాయి. అలాగే ఏదైనా వసువుని మనం అందుకోబోతున్నప్పుడు మన చేయి ఆ వసువుని దాటడి పోకుండా, మరీ పక్కకి పోకుండా శాసించే అంగం సెరిబెల్లమ్.

మనలో అసంకల్పితంగా జరిగే ప్రతిచర్యలన్నిటికీ శాసించే విభాగం స్వయం చోదక నాడీ మండలం (autonomous nervous system)అరం. అంటనే ఈ నాడీమండల విభాగం సెరిబ్రం ప్రభావం పెద్దగా లేకుండా పనిచేస్తుంది కనుక దీనికలా పేరొచ్చింది. 1889లో జాన్ న్యూపోర్స్ లాంగ్నీ (1852-1925) అనే ఇంగ్లీష్ వైద్యుడు మొటమొదటి సారిగా దీనికలా పేరు పెట్నూడు.

స్విస్ వైద్యుడు వాల్టర్ రడల్స్ హెస్ (1881–1973) సన్నని సూదులతో జంతు మొదళ్లని వివిధ సానాల వద్ద ఉత్తేజితం చేసి స్వయం చోదక నాడీ మండలం యొక్క వివిధ కేంద్రాలు ఎక్కడెక్కడ ఉన్నాయో తెలుసుకున్నాడు.

మునుపు లేని అసంకల్పిత ప్రతీకార చర్యలని అలవరకుకోవచ్చు కూడా. ఈ విషయాన్ని నిరూపించినవాడు రష్యన్ జీవ శాస్త్రవేత్త ఇవాన్ పెటన్లోవిచ్ పావోవ్ (1849-1936). 1920లలో ఇతడు కుక్కల మీద అధ్యయనాలు చేశాడు. ఆకలిగా ఉన్న కుక్క ముందు ఆహారం ఉన్న పళ్ళేన్ని ఉంచితే సహజంగా నోరూరి చొంగ కారుస్తుంది. అదో అసంకల్పిత ప్రతీకార చర్య, పావోవ్ కొంత కాలం పాటు పళ్ళేన్ని ప్రసాదించిన ప్రతీసారి ఓ గంట మోగిసూ వచ్చాడు. అలా కొంత కాలం జరిగాక కుక్క మెదడులో గంట మోగడానికి, ఆహారం ప్రసాదించబడడానికి మధ్య అనుసంధానం ఏర్పడింది. అప్పట్నుంచి ఇక గంట మోత వినగానే ఆహారం కూడా వస్తుందన్న ఆశతో కుక్కకి నోరు ఊరడం మొదలెట్చంది. అంటనే ఆ కుక్క ఓ సప్రమేయు ప్రతిచర్యని (conditioned reflex) అన్నమాట.

పార్న్వాలు నిద్ర

మానవ శరీరం ద్విపార్శ్వకమైన సౌష్టవాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అంటనే కుడి ఎడమ భాగాలు ఒకదానికొకటి అధంలో చూసే ప్రతిబింబాలా ఉంటాయి. ఒక పక్క ఉండేదే రెండవ పక్క కూడా ఉంటుంది. మనకి రెండు చెవులు, రెండు కళ్న, రెండు ముక్కుపుటాలు, రెండు చేతులు, రెండు కాఛ్న ఉంటాయి. శరీరం లోపల కూడా రెండు ఊపిరితితులు, రెండు మూత్రపిండాలు ఇలా ఉంటాయి.

సాధారణంగా ఏదైనా ఒక అవయవం రెండుకి బదులుగా ఒక్కటచే ఉంటనే అది శరీర మధ్య రేఖకి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకి మనకి ఒకే ముక్కు, ఒకే నోరు, ఒకే గడ్డం, ఒకే వెన్నుపూస మొదలైనవి ఉన్నాయి.

మరి మొదడు సంగతేంటి? మనకి ఒకే మొదడు ఉందని, దాని కింద ఒకే విన్నెపాము ఉందని, ఆ పెన్నుపాము శరీర మధ్య రేఖ వెంట వెన్నుపూసలో ఉంటుందని అనిపిస్తోంది.

కాని మొదడుని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే అందులో రెండు విభాగాలు ఉన్నాయని. కుడి ఎడమగా ఉన్న ఆ విభాగాలని కలుపుతూ కార్పస్ కలోసం అని ఓ దటమైన నాడీతీగల కట్ను ఉంటుంది. బదులు కొటుని వాల్నట్ పప్పుని చూస్తే ఇంచుమించు ఇలాగే ఉంటుంది.

ఒక విధంగా చూస్తే సెరిబ్రమ్ లోని రెండు భాగాలు రెండు పేరు పేరు మొదళ్న అని అనుకోవాలి. రెండు విభాగాలని పేరు చేసూ కార్పస్ కలో సమ్ ని తెగగోస్తే ఒక విభాగం చేస్తున్నది రెండవ విభాగాని తెలీకపోవడం కనిపిస్తుంది.

మరయితే ఈ రెండు మెదడు భాగాలు సరిసమానంగా ఉంటూయూ? లేక ఒక విభాగం చేయలేని పనిని రెండవ విభాగం చేయగలుగుతుందా?

మొదడులో రెండు అర్ధభాగాలు ఒకే విధంగా లేవన్న వాదన ఆధారాలు 1861 లో బయట పడాయి. ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు

పియర్ పాల్ బోకా (1824-1880) వద్దకి వచ్చిన ఒక రోగి మాటూడలేకపోయేవాడు. అవతలివారు అనే మాటలు అతనికి అర్థం అవుతున్నా ఆ మాటలకి అతడు తిరిగి అనలేకపోయేవాడు. ముఖ కవళికలతో, చేతి పేళ్ల కదలికలతో చక్కగా అర్థవంతమైన సమాధానాలు ఇచ్చేవాడు. కాని మాటూడలేకపోయేవాడు. ఇలాంటి రుగ్మతని అఫేసియా అంటూరు.

తరువాత ఆ రోగి మరణించాక అతడి శరీరాన్ని పోస్ట్ మార్షమ్ చేసి అతడి మొదణి పరీక్షించాడు బోకా. మొదడు ఎడమ భాగంలో ఒక ముడత వద్ద మొదడు దెబ్బ తిన్నట్ను ఆ పరీక్షలో తేలింది. ఆ ప్రాంతాన్నే నేడు మనం బోకా పాంతం అంటూం.

మొదడులో ఈ ప్రాంతమే మన మాటలని శాసిస్తుంది. మనం మాట్నూడుతున్నప్పుడు మన పెదాలలో, నాలుకలో, గొంతులో, బుగ్గలో, దవడలో, శ్వాసలో పేగంగా సామరస్యంగా వచ్చే మార్పులని ఈ మొదడు ప్రాంతమే శాసిస్తుంది. మరో ముఖ్యమైన విషయం ఏంటంటే ఆ భాగం మొదడులో ఎడమ పక్క మాత్రమే ఉంది. దానికి సరిసమానమైన భాగం కుడి మొదడులో కూడా ఉన్నట్లయితే ఎడమ మొదడులో ఆ ప్రాంతం పాడయిపోయినప్పుడు దానికి సమానమైన కుడి భాగం ఆ క్రియని శాసించగలిగి ఉండేది.

అయితే ఒక తేడా కూడా ఉంది. ఎడమ మొదడు భాషణని (మాటూడడాన్ని) శాసిస్తుంది. కాని కుడి మొదడుకి ఆ శక్తి లేదు. దీని గురించి చాలా వాదోపవాదాలు జరిగాయి. కాని చివరికి బోకా చెప్పిందే నిజమని తేలింది.

(చింపాంజీలకి, గొరిల్పాలకి మన మొదడుని పోలిన మొదళ్న ఉంటాయి. అయితే మన మొదళ్న కన్నా అవి కాస్త చిన్నవి. కాని వాటిలో సరైన బోకా ప్రాంతం ఉండదు కనుక ఆ జంతువులు మాట్నూడం నేర్చుకోలేవు. కాని చేష్టలతో భాషని వ్యక్తం చేసే పద్దతులని వాటికి నేర్పించొచ్చు

జాగ్రత్తగా పరీక్షిసే కుడి ఎడమ భాగాల మధ్య మరిన్ని తేడాలు బయటపడాయి. మొదడులో ఎడమ భాగం శరీరంలో కుడి భాగంలో ఉండే కండరాలని, మొదడులో కుడి భాగం శరీరంలో ఎడమ వైపు ఉండే కండరాలని శాసిస్తాయి. మనుషులలో తొంభై శాతం మంది కుడిచేతి వాటం మనుషులే అయ్యుంటారు. అంటే అలాంటి వారు సామాన్యంగా చేసుకునే రోజూవారీ పనులలో ఎడమ చేయి కన్నా కుడి చేతినే వాడడానికి ఇష్టపడతారని అర్హం.

మొదడులో ఎడమ భాగం వివేచనలో, భాషలో, రాయడంలో, చదవడంలో, విజానశాస్త్రంలో, గణితంలో ముఖ్యపాత్ర ధరిస్తుందని ఇటీవల కాలంలో మనకి తెలుస్తోంది. కుడి మొదడు సంగీతం, కళ, ఊహాశక్తి మొదలైన రంగాల్లో ముఖ్యపాత్ర ధరిస్తుంది.

1950లలో శాస్త్రవేత్తలు నిద్ర మీద కూడా ఎన్నో ప్రయోగాలు చేశారు. నిద్రలో S3) కొన్ని స్థితులలో కళ్న నెమ్మదిగా కదలడం గమనిస్తాము. (కనురెప్ప మాటున ఉండే కనుపాప అటు ఇటు కదులుతున్నప్పుడు రెప్ప మీద ఉబ్బెతుగా ఉండే చోటు కూడా అటు ఇటు కదలడం చూసాం.) మరి కొన్ని సారు ఈ కంటి కదలికలు మరింత వేగంగా జరుగుతాయి. కళ్న పేగంగా కదిలే నిద్దావస్థని (rapid eye movement (REM)

ఈ REM నిద్రలోనే కలలు వస్తాయని ఆధారాలు ఉన్నాయి. REM నిద్ర లో ఉన్న మనిషిని హఠాతుగా తటస్తి లేపితే ఆ సమయంలో ఏం కల వస్తోందో జాపకం తెచ్చుకునే వీలుంటుంది.

అసలు నిద్ర యొక్క ప్రయోజనం ఏంటి అన్న విషయం మీద చాలా కాలంగా వివాదం చెలరేగుతోంది. నిద్ర యొక్క ప్రయోజనం కేవలం విరామం మాత్రమే కాదు. కళ్న తెరుచుకుని ఊరికే నడుం వాల్చినా విరామం, విశాంతి కలుగుతాయి. అసలు వాస్తవానికి కొన్నిసార్న మొలకువ లో కన్నా నిద్రలో మొదడు మరింత చురుగా పనిచేయొచ్చు. అంతే కాక నిద్రలో అటు ఇటు ఒత్తిగిల్పుతాం. నిద్రలో కాళ్న చేతులు బలంగా తాటించే వాళ్ళు కూడా ఉన్నారు!

కాని మెలకువలో తీసుకునే విశాంతి నిద్రకి ప్రత్యామ్నాయం కాజాలదు. విశాంతిగా మేలుకుని ఉన్నా కొంత సేపయ్యాక నిద్ర వస్తుంది. బలంగా నిద్ర ఆపుకుని మేలుకుని ఉండే ప్రయత్నాలు చేస్తే భాంతికి లోనయ్యే ప్రమాదం ఉంది. నీరు లేకుండా కూడా ఎన్నో రోజులు బతకగలం కాని, నిద్ర లేకుండా అన్ని రోజులు బతకలేం.

పైగా ప్రత్యేకించి నిద్రలో ఈ REM నిద్ర చాలా ముఖ్యమైన అంశంలా కనిపిస్తోంది. REM నిద్రలో ఉన్న మనిషిని అదే పనిగా నిద్ర లేపి REM నిద్ర ని భంగపరిస్తే, మర్నాడు నిద్రలో REM భాగం కిందటి రాత్రి కన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అంటే ముందు రాత్రి, REM నిద్రలో వచ్చిన వెలితిని భర్తీ చెయ్యడానికి మొదడు ఈ రాత్రి మరింత ఎక్కువ REM నిద్రుని కలుగజేస్తోందన్నమాట.

దీన్ని బట నిద్ర కన్నా కలలు స్థితి చాలా ముఖ్యమని అనిపిసోంది. ఏంటి దానికి కారణం?

కారణం కచ్చితంగా ఎవరికీ తెలీదు. మెలకువ స్థితిలో పోగయిన నానా రకాల సమాచారంలో ఏది పనికొచ్చేదో, ఏది పనికిమాలినదో తేల్చుకుని అవసరమైన సమాచారాన్ని భద్రపరచుకోడానికి మొదడుకి కొంత విరామం కావాలని నా ఉద్దేశం. అలా పనికిమాలిన విషయాలని ఏరి పేసే కార్యక్రమం స్వప్నావస్థలో జరుగుతూ ఉండొచ్చు. అలా పనికిమాలిన సమాచారాన్ని ఏరివేసిన మొదడు మర్నాడు కలుగబోయే కొత్త అనుభవాలని పొందడానికి సిద్దంగా ఉంటుంది.

కాని ఈ విషయం గురించి ఎవరికీ కచ్చితంగా తేలీదు అని మరో సారి చెప్పాల్సి ఉంటుంది.

నిజానికి ఇన్ని శతాబ్వాలుగా మొదడుని శోధిస్తున్నా దాని గురించి మనకి తెలిసింది చాలా తక్కువ. శరీరంలో అది అన్నిటికన్నా సంక్లిష్టమైన అవయవం కనుక దాని గురించి ఇంకా తేలని ప్రశ్నలు ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయంటే మరి ఆశ్చర్యం లేదు. మనకి తెలిసిన ప్రకృతిలో అన్నిటి కన్నా సంక్లిష్టమైన వసువు అదేనంటే ఆశ్చర్యం లేదు.

మొదడు అంత అపురూపమైన వసువు గనుకనే దాన్ని ఉపయోగించి మనిషి యోచిస్తాడు, ఊహిస్తాడు, ప్రేమిస్తాడు, ఉద్యమిస్తాడు. మానవాళిని ఇబ్బంది పెటర్డే ఎన్నో ప్రమాదాల పరిష్కారాలని

తలపెడతాడు.

కాని అదే మొదడు అత్యంత ప్రమాదకరమైనదని కూడా చెప్పుకోవాల్సి వస్తుంది. మొదడు వల్లనే మనం నానారకాల మూఢ నమ్మకాలని నమ్ముతూ మన జీవితాలని దుర్భరం చేసుకుంటున్నాం. లేని పోని భయాలతో, కక్షలతో మనుషులు ఒకరికొకరు ఎనలేని హాని తలపెటుకుంటూ ఉంటూరు.

మొదడు గురించి మన జ్యానం, అవగాహన తగినంతగా పెరినటుయితే మొదడు యొక్క నిర్మాణాత్మక లక్షణాలని సంవర్తనం చేసి, హానికరమైన లక్షణాలని తుడిచిపెట్చువచ్చు. అదే జరిగితే మనం జీవించే ప్రపంచం మరింత సనాగరికమై, సురక్షితమై వర్షిల్పుతుంది.

రూపొందించేవారు: వందనం మద్దు

3.02380952381
మీ సూచనను పోస్ట్ చేయండి

(ఈ పేజీ లో ఉన్న కంటెంట్ పై ఏమైన వ్యాఖ్యలు / సలహాలు ఉంటే, ఇక్కడ పోస్ట్ చేయండి)

Enter the word
నావిగేషన్
పైకి వెళ్ళుటకు