హోమ్ / సామాజిక సంక్షేమం / ఎన్.జి.ఓ/స్వచ్ఛంద సంస్థలు
పంచుకోండి
వ్యూస్
  • స్థితి: సవరణ కు సిద్ధం

ఎన్.జి.ఓ/స్వచ్ఛంద సంస్థలు

భారతదేశ ప్రజల సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్ధిక అభివృద్ధికి దోహదపడే విధంగా నిర్మాణంలోను, పనితీరులోను వైవిధ్యంకల స్వతంత్రమైన, సృజనాతమకమైన, సమర్ధవంతమైన స్వచ్చంద రంగాన్ని ప్రోత్సహించి, శక్తిని చేకూర్చి, సాధికారత కల్పించడానికై ఈ విధానం ఉద్దేశింపబడింది.

విధానాలు - చట్టాలు

భారతదేశ ప్రజల సామాజిక, సాంసకృతిక, ఆర్ధిక అభివృద్ధికి దోహదపడే విధంగా నిర్మాణంలోను, పనితీరులోను వైవిధ్యంకల స్వతంత్రమైన, సృజనాత్మకమైన సమర్థవంత మైన స్వచ్చంద రంగాన్ని ప్రోత్సహించి, శక్తిని చేకూర్చి, సాధికారత కలిపించడానికై ఈ విధానం ఉద్దేశింపబడింది

ఈ పాలసీ యొక్క నిర్దిష్టమైన లక్ష్యాలు

  • వి.ఓ. ల యొక్క స్వయం ప్రతిపత్తిని కాపాడి, అవి ఉత్సాహంగాను, సమర్థవంతంగాను పని చేయడానికి తోడ్పడే వాతావరణాన్ని కలిపించడం.
  • వి.ఓ. లు భారతదేశం నుండి, విదేశాలనుండి నిధులను సక్రమంగా పొందేందుకు వీలును కలిపించడం. పరస్పర నమ్మకం, గౌరవం కలిగి, భాద్యతలను పంచుకుని ప్రభుత్వం, వి.ఓ. లు కలిసి పని చేసే పద్దతులను గుర్తించడం.
  • వి.ఓ.లు పారదర్శకత, జవాబుదారీ పాలన, నిర్వహణ పద్దతులు అవలంభించేలా ప్రోత్సహించడం.

స్వచ్చంద రంగంపై జాతీయ విధానం – 2007

ఉపోద్ఘాతం

భారతదేశ ప్రజల సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక అభివృద్ధికి దోహదపడే విధంగా నిర్మాణంలోను, పనితీరులో ను వైవిధ్యంకిల స్వతంత్రమైన, సృజనాత్మకమైన, సమర్ధవంతమైన స్వచ్చంద రంగాన్ని ప్రోత్సహించి, శక్తిని చేకూర్చి, సాధికారత కల్పించడానికై ఈ విధానం ఉద్దేశింపబడింది.

దారిద్ర్యాన్ని, పొందవలసిన ప్రయోజనాలు పొందకుండా చేయడాన్ని, వివక్షకు, పరిహరణకు గురి అవ్వడాన్ని అంతమొందించడానికి స్వచ్చంద రంగం ఎంతో దోహదం చేసింది. ఇందుకుగాను స్వచ్చంద రంగం చైతన్యాన్ని కల్పించడం, జనాలను కూడగట్టడం (సోషల్ మొబిలైజేషన్), సేవలను అందించడం, శిక్షణనివ్వడం, పరిశోధన మరియు ఎడ్వకపీ (వారి తరఫున వాదించడం) వంటి వివిధ మార్గాలలో సృజనాత్మకమైన పరిష్కారాలను కనుగొంది. ప్రజలకు ప్రభుత్వానికి మధ్య సమర్థవంతమైన రాజకీయేత్తర వారధిగా స్వచ్చంద రంగం వ్యవహరిస్తూ వస్తోంది. వివిధ విషయాలలో స్వచ్చంద రంగం వ్యవహరిస్తూ వస్తోంది. వివిధ విషయాలలో స్వచ్చంద రంగం పోషించ వలసిన పాత్ర యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఈ విధానం గుర్తిస్తుంది. స్థానిక, ప్రాంతీయ, జాతీయ స్థాయిలలో ప్రభుత్వం మరియు ప్రైవేటు రంగాలు స్వచ్చంద రంగంతో సహకరించవలసిన అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.

ఈ పాలసీ (విధానం) యొక్క పరిధి

ఈ పాలిసీ లో వాలంటరీ ఆర్గనైజేషన్లు (వి.ఓ. లు) అంటే నైతిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, మతపరమైన, పరోపకార, లేదా శాస్త్రీయ & సాంకేతిక ప్రాతిపదికలపై ప్రజా సేవ చేస్తున్న సంస్థలు. వి.ఓ. లు ఈ విధంగా నియత సంస్థలు కానీ, అనియత బృందాలు కానీ అయ్యి ఉండవచ్చు.

కమ్యూనిటీ బేస్డ్ ఆర్గనైజేషన్లు (సి.బి.ఓ.లు); నాన్-గవర్మెంటల్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్లు (ఎం.జి.డి.ఓ.లు), దాతృత్వ సంస్థలు, మద్దతుదారు సంస్థలు, ఇటువంటి సంస్థలు కలిసిన సమాఖ్యలు; మరియు వృత్తిపరమైన సభ్యులుగల సంఘాలు.

ఈ పాలిసీ పరిధిలోనికి రావాలంటే, వి.ఓ. లకు స్థూలంగా ఈ లక్షణాలుండాలి:

అ) అని ప్రభుత్వేతర సంస్థలై ఉండాలి .

ఆ) ఈ సంస్థలలో వచ్చిన లాభాలను ఆ సంస్థ యొక్క సొంతదారులు కానీ, డైరెక్టర్లు కానీ తీసుకోరు.

ఇ) ఇవి స్వయంప్రతిపత్తి కలిగి ఉంటాయి. అంటే ఇవి ప్రభుత్వంచే నియంత్రించబడవు.

ఈ) ఇవి నిర్దిష్టమైన ధ్యేయాలు, లక్ష్యాలు గల రిజిస్టర్డు సంస్థలు కానీ అనియత బృందాలు కానీ అయిఉండవచ్చు.

పాలిసీ యొక్క లక్ష్యాలు

ఈ పాలిసి యొక్క నిర్దుష్టమైన లక్ష్యాలు:

  • వి.ఓ. ల యొక్క స్వయం ప్రతిపత్తిని కాపాడి, అవి ఉత్సాహంగాను, సమర్ధవంతంగాను పనిచేయడానికి తోడ్పడే వాతావరణాన్ని కల్పించడం.
  • వి.ఓ. లు భారత దేశం నుండి, విదేశాలనుండి నిధులను సక్రమంగా పొందే వీలును కల్పించడం.
  • పరస్పర నమ్మకం, గౌరవం కలిగి, బాధ్యతను పంచుకుని ప్రభుత్వం, వి.ఓ. లు కలిసి పనిచేసే పద్ధతులను గుర్తించడం.
  • వి.ఓ.లు పారదర్శక, జవాబుదారీ పాలన, నిర్వహణ పద్ధతులు అవలంభించేలా ప్రోత్సహించడం.

ఈ లక్ష్యాలను ఎలా సాధించుకోవాలో అన్నది ఈ క్రింది పేరాలు వివరిస్తాయి.

స్వచ్చంద రంగానికి సుసాధ్య వాతావరణ స్థాపన

స్వచ్చంద సంస్థలకు స్వాతంత్ర్యమిస్తే, ప్రజాహితానికి విరుద్ధంగా పనిచేసే సాంఘిక, ఆర్ధిక, రాజకీయ శక్తులను అడ్డుకోవడానికి అవి ప్రత్యామ్నాయ అభివృద్ధి పధాన్ని అన్వేషించుకోగలవు. అవి దారిద్ర్యాన్ని, వెనుకబాటుతనాన్ని, మరియు ఇతర సాంఘిక సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సరికొత్త మార్గాలని కనిపెట్టగలవు. కాబట్టి వి.ఓ. లకు సంబంధించిన అన్ని చట్టాలు, విధానాలు, నియమ నిబంధనలు ఖచ్చితంగా, ఒక వైపు వి.ఓ.ల జవాబుదారీతనాన్ని కాపాడుతూనే మరోవైపు వాటి స్వయంప్రతిపత్తిని కూడా కాపాడడం అత్యంత కీలకం.

స్వచ్చంద సంస్థలను కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాల ననుసరించి సంఘాలుగా కానీ, చారిటబుల్ (దాతృత్వ) ట్రస్ట్ గా కానీ , లేదా లాభాపేక్ష లేని సంస్థలుగా కానీ నమోదు చేయవచ్చును. కొన్ని రాష్ట్రాలు కొన్ని సవరిమ్పులతో సొసైటీల రిజిస్ట్రేషన్ చట్టాన్ని (1860) అవలంభించాయి. కాగా మిగిలినవి స్వతంత్ర చట్టాలను కలిగి ఉన్నాయి. అదేవిధంగా, చారిటబుల్ సంస్థలకు చెందిన చట్టాలు కూడా రాష్ట్రానికీ, రాష్ట్రానికీ మారుతూ ఉంటాయి. ఏళ్ళు గడిచినకొద్దీ ఈ చట్టాలు, వాటికి సంబంధించిన నియమనిబంధనలు చాలా కష్టతరంగా, నిర్బంధంగా తయారౌతున్నాయి. ఇది జాప్యానికి, వేధింపులకి, అవినీతికి దారితీస్తోంది. ప్రభుత్వానికి, స్వచ్చంద రంగానికి మధ్యవర్తిత్వం నెరపే నోడల్ ఏజన్సీగా, ప్రణాళికా సంఘం, ప్రస్తుతం అమలులౌన్న చట్టాలను, నియమాలను సాధ్యమైన మేరకు సరళమైనవిగాను, యుక్తమైనవిగాను చేయమని రాష్ట్రప్రభుత్వాలను ప్రోత్సహించాలి. లాభాపేక్ష ఆశించని కంపెనీల రిజిస్ట్రేషన్ సందర్భంగా, లైసెన్సు, రిజిస్టేషను, సభ్యులైన ఉద్యోగులకు వేతనాలు ఇవ్వడం వంటి విషయాలకు సంబంధించిన విధివిధానాలను సరళతరం చేసే చర్యలు ప్రభుత్వం కంపెనీ యాక్టు (1956), సెక్షన్ 25 కింద చేపడుతుంది.

వి.ఓ. లను రిజిస్టరు చేయడానికి ఒక సరళమైన, ఉదారమైన కేంద్ర చట్టాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రవేశపెట్టే అవకాశాన్ని కూడా ప్రభుత్వం పరిశీలించనుంది. ముఖ్యంగా దేశంలో వివిధ ప్రాంతాలలోను, విదేశాలలోనూ పనిచేసే సంస్థలకు ఇది ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటుంది. ఇటువంటి చట్టం ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న కేంద్ర, రాష్ట్ర చట్టాలతో బాటుగా అమలులో ఉంటుంది. స్వచ్చంద సంస్థలు వాటి స్వభావాన్ని బట్టి, వ్యవహార మండలాన్ని బట్టి ఈ చట్టాలలో ఒకటి, లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ చట్టాల కింద రిజిస్టరు కాబడే వీలు ఉంటుంది.

స్వచ్చంద రంగం మీద ప్రజలలో కొంత అపనమ్మకం ఉంది. ముఖ్యంగా వాటి పనితీరు, జవాబుదారీతనం, పారదర్శకత వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఈ అంశాలను స్వచ్చంద రంగం స్వయంగా సరిదిద్దుకోవలసి ఉంది. స్వచ్చంద రంగం కొరకు జాతీయ స్థాయిలో ఒక స్వతంత్రమైన, స్వయం-నియంత్రక ఏజన్సీ రూపుదిద్దుకోవడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించి, గుర్తింపునిస్తుంది.

స్వచ్చంద రంగం మీద ప్రజలలో కొంత అపనమ్మకం ఉంది. ముఖ్యంగా వాటి పనితీరు, జవాబుదారీతనం, పారదర్శకత వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఈ అంశాలను స్వచ్చంద రంగం స్వయంగా సరిదిద్దుకోవలసి ఉంది. స్వచ్చంద రంగం కొరకు జాతీయ స్థాయిలో ఒక స్వతంత్రమైన, స్వయం-నియంత్రక ఏజన్సీ రూపుదిద్దుకోవడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించి, గుర్తింపునిస్తుంది. అదే సమయంలో స్వచ్చంద రంగాన్ని సునిశితమైన పరీక్షకు గురిచేసి ఆ రంగంలో ప్రజల యొక్క నమ్మకాన్ని ఇనుమడింపచేస్తుంది. ప్రభుత్వం నుండి నిధులు అందుకుంటున్న వి.ఓ. లు కొన్ని మౌలికమైన ఫారాలను నింపి, వాటిని సార్వజనీయమైన తావులో, ఇంటర్నెట్ ద్వారా సులభంగా అందుబాటులో ఉంచే పద్ధతిని కేంద్ర, రాష్ట్ర ఏజన్సీలు ప్రవేశపెట్టడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. దీనివలన క్రమంగా ప్రజలు గమనిస్తున్నారన్న భావం ఏర్పడుతుంది.

స్వచ్చంద రంగానికి ప్రజలు ఇచ్చే డొనేషన్లు కూడా ప్రధానమైన ఆదాయ వనరు. ఇది తప్పనిసరిగా పెరుగుతుంది. పెరగాలి కూడా. ఈ సందర్బంగా పన్ను రాయితీలు ప్రధానమైన ప్రోత్సాహకాలుగా వ్యవహరిస్తాయి. ఈ రోజుల్లో దేశంలో ధనం స్టాకులు, పేర్ల రూపంలో కూడా ఉండడం జరుగుతోంది. ఇటువంటి స్టాకు, పేరు ఆప్షన్లు వి.ఓ. లకు ఇవ్వడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం ఈ డొనేషన్ల మీద తగిన పన్ను రాయితీలను కల్పించే ఆలోచన చేస్తుంది. ఆదాయ పన్ను చట్టం కింద చారిటబుల్ ప్రాజెక్టకు ఇచ్చే పన్ను మినహాయింపు ప్రక్రియను కూడా ప్రభుత్వం సరళతరం చేయనుంది. అదే సమయంలో ఉత్తుత్తి సంస్థలు స్వప్రయోజనాలకోసం ఈ ప్రోత్సాహకాలను దుర్వినియోగం చేయకుండా తగు జాగ్రత్తలు తీసుకుంటుంది.

మనదేశంలో స్వచ్చంద సంస్థలకు లభించే అంతర్జాతీయ నిధులు కొద్దిమొత్తంలోనే ఉన్నా ఈ సంస్థలకు తోడ్పడడంలో కీలక పాత్ర వహిస్తాయి. విదేశీ నిధులను అందుకోవాలనుకునే సంస్థ ఫారిన్ కంట్రిబ్యూషన్ (రెగ్యులేషన్) యాక్ట్ కింద నమోదు కాబడి ఉండాలి. ఈ చట్టంలో తెలుపబడిన నియమ నిబంధనలు మరీ ఖచ్చితంగా ఉండడం వలన చాలా సందర్భాలలో వి.ఓ. లకు అంతర్జాతీయ నిధులు అందుకోవడం వీలుపడదు. నిధులు మంజూరైనప్పుడు కూడా నిధులన్నీ ఒక్క బ్యాంకు అక్కౌంట్ లో ఉండాలన్నటువంటి నిబంధనలు ఉన్నాయి. దీనివల్ల వివిధ ప్రదేశాలలో పనిచేసే వి.ఓ. లకు సమస్యగా ఉంటుంది. ప్రభుత్వం ఎఫ్.సి.ఆర్.ఎ. ను పునర్విచారించి వి.ఓ. లకు సంబంధించినంత వరకు అందులోని నియమనిబంధనలను సరళతరంచేస్తుంది. ఇందుకు గాను ప్రభుత్వం సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ నెలకొల్పనున్న కన్సల్టేటివ్ గ్రూపుతో ప్రభుత్వం సంప్రదింపులు జరుపుతుంది. (పేరా 5.4లో సూచించిన విధంగా).

సాంఘికపరమైన , ఆర్ధికపరమైన అంశాలమీద పనిచేసే స్వచ్చంద సంస్థలకు నేరుగా ఆర్ధిక సహాయాన్ని అందించే విధంగా ద్వైపాక్షిక ఏజెన్సీలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం మార్గదర్శకాలను ఏర్పరిచింది. ఈ విధంగా విడుదల కాబడ్డ నిధుల యొక్క అందుబాటు, వినియోగాన్ని ఎఫ్.సి.ఆర్.ఎ. మరియు ఆర్ధిక వ్యవహారాల శాఖ నియంత్రిస్తాయి. సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ నెలకొల్పనున్న కన్సల్టేటివ్ గ్రూపుతో సంప్రదింపులు జరిపి ఈ వ్యవస్థను సరళతరం చేయవలసిఉంది. (పేరా 5.4 లో సూచించిన విధంగా).

స్వచ్చంద రంగానికి సంబంధించిన అన్ని కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వపు ఏజెన్సీలు స్వచ్చంద రంగంతో నిర్మాణాత్మక సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడంపై ప్రీ - సర్వీసు, ఇన్ - సర్వీసు శిక్షణా మాడ్యూళ్ళు ప్రవేశ పెట్టడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. వి.ఓ. లతో రిజిస్ట్రేషను, ఆదాయ పన్ను క్లియరెన్సులు, ఆర్ధిక సహాయాన్ని అందించడం వంటి వ్యవహారాలు నడపడానికి ఈ సంస్థలు నియమిత కాలపరిమితి కల విధివిధానాలను ప్రవేశపెట్టాలి. వి.ఓ.ల కు సంబంధించిన ఫిర్యాదులను నమోదుచేసుకోవడానికి, వ్యాజ్యాలను పరిష్కరించడానికి క్రమబద్ధమైన వ్యవస్థలు ఉంటాయి.

అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యం

అబివృద్ధి ప్రక్రియలో స్వచ్చంద రంగం ప్రధాన పాత్ర పోషించగలదు. ముఖ్యంగా ప్రజలు నేరుగా పాల్గొనే అవకాశం ఉన్న దృష్ట్యా ఇది సాధ్యపడుతుంది. వి.ఓ.లు ప్రత్యామ్నాయ దృక్కోణాలను, అంకితభావం గల నిపుణత, స్థానిక అవకాశాలు, ఆటంకాలు గురించిన అవగాహన, అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా స్థానిక ప్రజలతో, అందునా అట్టడుగు వర్గాల వారితో అర్ధవంతంగా సంభాషించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయి. కాబట్టి ప్రభుత్వం, స్వచ్చంద రంగం కలిసి పనిచేయవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. వీలైన సందర్భాలలో పంచాయతీరాజ్ సంస్థలు, మునిసిపాలిటీలు, విద్యా సంస్థలు, ప్రైవేటురంగ సంస్థలు కూడా ఈ భాగస్వామ్యంలో పాలు పంచుకోవాలి.

వి.ఓ.లు, ప్రభుత్వం యొక్క భాగస్వామ్యం అంటే, వారు ఉమ్మడి లక్ష్యాలను ఏర్పరచుకుని పరిపూరక రీతిలో బాధ్యతలు పంచుకోవడం. ఇది పరస్పర నమ్మకం, గౌరవం అన్న మౌలిక సూత్రాలపై ఆధారపడి, బాధ్యతలను, అధికారాన్ని పంచుకునే విధంగా ఉండాలి. భాగస్వామ్యానికి సంబంధించిన నియమనిబంధనలలో ఈ సూత్రాలను తేటతెల్లం చెయ్యాలి. నియత, అనియత సహకార విధానాలలో ఇది స్పష్టంగా ఉండాలి.

ఈ పాలిసీ, భాగస్వామ్యం కొరకు మూడు రకాల భాగస్వామ్య పద్ధతులను గుర్తిస్తుంది:

  • కేంద్ర, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిలలో క్రమబద్ధంగా జరిపిన సంప్రదింపులు,
  • దీర్ఘకాలం సుస్థిరమైన సోషల్ మొబిలిటీ (ఒక అభివృద్ధి ప్రయోజనానికి ప్రజలు కలిసికట్టుగా పనిచేయడం) కీలకమైన సందర్భాలలో సంక్లిష్టమైన జోక్యాల కొరకు తంత్ర పూర్వక సహకారం.
  • మామూలుగా అమలులో ఉండే పధకాల ద్వారా ప్రాజెక్టకు నిధులు అందచేయడం. మంత్రిత్వ శాఖలు, రాష్ట్రాలు రూపొందించే వార్షిక ప్రణాళికలలో ఈ మూడు విధానాలకు తగిన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం జరిగేటట్లు ప్రభుత్వం చూస్తుంది. ఈ మూడు సాధనాల విషయమై ప్రభుత్వం తీసుకునే చర్యలు ఈ క్రింది పేరాలలో వివరించడం జరిగింది.

ప్రభుత్వ, స్వచ్చందరంగ ప్రతినిధులతో కూడిన జాయింట్ కన్సల్టేటివ్ గ్రూపులు/ఫోరాలు, సమిష్టి యంత్రాంగాలు కేంద్ర ప్రభుత్వ శాఖలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నెలకొల్పడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈ దిశలో జిల్లా పాలకసంస్థలను, జిల్లా స్థాయి ప్రణాళికా సంస్థలను, జిల్లా స్థాయి గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థలను, జిల్లా పరిషత్తులను, స్థానిక పాలనా సంస్థలను కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈ బృందాలు ఆలోచనలను, అభిప్రాయాలను, సమాచారాన్ని పంచుకునే బాధ్యతను, కలిసి పనిచేసే అవకాశాలను, యంత్రాంగాలను గుర్తించే బాధ్యతను, స్థిరమైన ప్రతిపత్తిని కలిగి ఉంటాయి. ఈ బృందాలలో ఎక్కువ మంది స్వచ్చంద రంగ ప్రతినిధులను చేర్చుకునే ప్రక్రియలను ప్రభుత్వం ప్రవేశపెడుతుంది.

ముఖ్యమైన అంశాలను చర్చించడానికి అడపా దడపా ప్రభుత్వం నియమించే కమిటీలు, కార్యాచరణ బృందాలు మరియు సహా మండళ్ళలో, వి.ఓ.లకు చెందిన నిపుణులను చేర్చుకోవడం ద్వారా స్వచ్చంద రంగం యొక్క ప్రావీణ్యత ఉపయోగించుకోవడం జరుగుతుంది.

మన దేశం ఎన్నో సంక్లిష్టమైన సమస్యలను ఎదుర్కుంటోంది. వీటి పరిష్కారానికి ఎన్నో రంగాలవారు అనేక విధాల ఉపయుక్తమైన పరిష్కారాలను కనుగొనవలసి ఉంది. ఈ సందర్బంగా సుస్థిరమైన సోషల్ మొబిలైజేషన్ చాలా అవసరం. వీటిలో దారిద్ర్య నిర్మూలన, నైపుణ్యాల పెంపు, ఔత్సాహిక కార్యక్రమాల అభివృద్ధి, మహిళా సాధికారత, జనాభా స్థిరీకరణ హెచ్.ఐ.వి. / ఎయిడ్స్ నియంత్రణ, జల వనరుల నిర్వహణ, ప్రాధమిక విద్య, అడవుల యాజమాన్యం మచ్చుకి కొన్ని. జాతీయ స్థాయిలో దీర్ఘకాలిక కార్యక్రమాలు చేపట్టి ఇటువంటి అంశాలపై తక్షణం ప్రభుత్వం, వి.ఓ. లు కలిసి సంయుక్తంగా కృషి చేయవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఇటువంటి కార్యక్రమాలు తమ లక్ష్యాలను సాధించడం కొరకు ఎన్నో రకాల వ్యూహాలు, విధి విధానాలు, పనులు చేపట్టవలసి ఉంది. వి.ఓ.ల భాగస్వామ్యంతో అమలుచేయదగిన జాతీయ స్థాయి కొల్లాబోరేటివ్ కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వం గుర్తిస్తుంది. ఒక్కో జాతీయ స్థాయి కొల్లాబొరేటివ్ కార్యక్రమంలో కొన్ని మంచి పేరున్న, మధ్యతరహా, లేదా పెద్ద తరహా వి.ఓ.లు పాలుపంచుకుంటాయి. ఈ వి.ఓ.లు మంచి అనుభవం, ఒకమాదిరి పెద్ద తరహా కార్యక్రమాలు నిర్వహించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉండాలి. ప్రణాళికా రచనలో ఇటువంటి జాతీయ స్థాయి కొల్లాబోరేటివ్ కార్యక్రమాలకు సముచిత స్థానం లభించేలా ప్రభుత్వం జాగ్రత్త తీసుకుంటుంది.

ప్రభుత్వం మరియు స్వచ్చంద రంగం యొక్క భాగస్వామ్యంలో మూడవ సాధనం ప్రాజెక్టుకు నిధులను అందించడం, వి.ఓ. లకు అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలు వివిధ పథకాల కింద నిధులు మంజూరు చేస్తాయి. ఈ పధకాలు సాధారణంగా సర్వేలు, పరిశోధన, వర్క్ షాపులు, డాక్యుమెంటేషన్, అవగాహన పెంపు, శిక్షణ, ప్రజా సంక్షేమ సదుపాయాల కల్పన, నిర్వహణ వంటివాటికి నిధులు అందిస్తాయి. ఈ పనులలో నేరుగా కల్పించుకోకుండా ప్రాజెక్టకు నిధులు అందించడం ద్వారా ప్రభుత్వం తన కార్యాలను సాధించుకుంటుంది. అలాగే చిన్న, మధ్య తరహా వి.ఓ. లకు ఈ నిధులు చాలా విలువైన తోడ్పాటు అందిస్తాయి. అయినప్పటికీ ఈ గ్రాంట్ - ఇన్ - ఎయిడ్ పధకాల యొక్క ఉపయోగం పట్ల కొన్ని చట్టపరమైన అభ్యంతరాలున్నాయి. కాలంచెల్లిన ఫండింగ్ పధకాల రూపకల్పన, అర్హతలేని వి.ఓ.ల ఎంపిక, అమలులో నాణ్యతా లోపం, నిధులను దుర్వినియోగపరచడం, ఇటువంటి ఫండింగ్ యొక్క లక్ష్యాలను నీరుగార్చే కొన్ని అంశాలు. వి.ఓ.ల కు మంజూరు చేసే ప్రజా ధనంపై పరివీక్షణ, జవాబుదారీతనం ఉండేలా ఈ ప్రభుత్వ సంస్థలు జాగ్రత్త తీసుకుంటాయి.

ఈ ప్రాజెక్ట్ ఫండింగ్ ప్రక్రియను వికేంద్రీకరించడం ద్వారా కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు సత్పలితాలు సాధించాయి. వివిధ పథకాలను వారే నేరుగా నిర్వహించేబదులు, ఆ పనిని నిర్వర్తించడానికి వారి తరపున వేరే ఏదైనా ప్రాంతీయ లేదా రాష్ట్ర స్థాయి మధ్యవర్తి సంస్థలను నియమిస్తాయి. దీనివలన మరింత చేరువగా వ్యావహరించే వీలుండడంవలన వి.ఓ.లను మరింత బాగా ఎంపికచేసి, పరివీక్షించడం కుదురుతుంది. ఇటువంటి వికేంద్రిత పెండింగ్ ప్రక్రియ యొక్క అనుభవాన్ని పరిశీలించి ప్రభుత్వం ఇతర కేంద్ర సంస్థలకు తగిన సిఫార్సులు చేస్తుంది.

వి.ఓ. లకు ఎక్రెడిటేషన్ ఇవ్వడం ద్వారా ఫండింగ్ గురించి సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం జరుగుతుందని, ఫండింగ్ ప్రక్రియ పారదర్శకంగా ఉంటుందని అనుకోవడం కద్దు. అంతేకాక ఎక్రెడిటేషన్ అన్నది వి.ఓ. లలో మరింత మెరుగైన పాలనకు, నిర్వహణకు, నిర్వర్తనకు ప్రోత్సాహకంగా పనిచేయవచ్చు. ప్రస్తుతం ఏ విధమైన విశ్వసనీయమైన ఎక్రెడిటేషన్ వ్యవస్థ అమలులో లేదు. ప్రత్యామ్నాయ ఎక్రెడిటేషన్ విధానాలు రూపొందించేలా ప్రభుత్వం స్వచ్చందరంగ సంస్థలతో బాటు వివిధ సంస్థలను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇటువంటి పద్ధతుల గురించి తర్జనభర్జనలు జరిగి, స్వచ్చంద రంగంలో ఆమోదయోగ్యంగా తయారయ్యేవరకూ ప్రభుత్వం వేచి ఉంటుంది. ఆ తరువాతే ప్రభుత్వం వి.ఓ.లకు నిధులు అందించే పనిలో వాటిని ప్రవేశపెట్టే ఆలోచన చేయడం జరుగుతుంది.

స్వచ్చంద రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం

భారత దేశంలో అనాదిగా వస్తున్న దానగుణ సంప్రదాయం ఉంది. దాతృత్వ సంస్థలకు డొనేషన్లు రాబట్టడానికి ఆదాయ పన్ను మినహాయింపులు ఉపయుక్తంగా ఉన్నప్పటికీ, వ్యక్తిగత ధనం ప్రజా సేవకు మళ్లించగల అవకాశం ఇంకా ఎంతో ఉంది. అర్హతగల వి.ఓ.లకు ఆర్ధిక సహాయాన్ని అందించే పాత, కొత్త, స్వతంత్ర దాతృత్వ సంస్థలను, ప్రైవేటు ఫౌండేషన్లను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించి, తోడ్పాటునందిస్తుంది. నిధులను అందించే ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేటు సంస్థల మధ్య చర్చలు జరిగేలా చూసి, నిధులు అందించడంలో, నిధులు సమకూర్చడంలో పాటిస్తున్న అత్యుత్తమ ఆచరణ పద్ధతుల గురించి తెలుసుకునేలా చేస్తుంది.

అందరు స్టేక్ హోల్డర్స్ కి జావాబుదారీతనంగా ఉండడం, వ్యవహార శైలిని పారదర్శకంగా ఉంచడం మంచి పాలనలో కీలకమైన అంశాలు. ఈ విషయంగా స్వచ్చంద రంగం తన ప్రమాణాలను తానే స్వయంగా రూపొందించుకోవలసి ఉంటుంది. లక్ష్యాలలో, కార్యక్రమాలలో వి.ఓ.లలో వ్యత్యాసం ఉండడం వలన అన్నిటికీ ఒకే విధమైన జవాబుదారీ, పారదర్శక ప్రమాణాలను వర్తించడం సాధ్యపడదు. తోడ్పాటు సంస్థలు, వి.ఓ. నెట్వర్కులు & సమాఖ్యలు ఈ విహయాలపై చర్చలు జరిపి ఏకాభిప్రాయానికి రావడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. వి.ఓ. లకు ఆమోదయోగ్యంగా ఉండి, వాటికి పనికి వచ్చే ప్రమాణాలను అవలంభించడంలో ఈ సంస్థలు వి.ఓ.లకు సలహాలు, సహకారం అందించడాన్ని కూడా ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది.

స్వచ్చంద రంగంలో పనిచేసే వారికి శిక్షణ అన్నది కీలకమైన అవసరం. ఐతే మంచి నాణ్యత కల కోర్సులు, అందుబాటు ధరలో లేనందున చాలావరకు ఈ విషయానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం జరగదు. స్వచ్చంద రంగంలోకి అడుగు పెట్టే వారికి, అప్పటికే స్వచ్చంద రంగంలో పనిచేసే వారికి శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలకు ప్రభుత్వం ప్రోత్సాహ, సహకారాలను అందచేస్తుంది. ఈ తోడ్పాటులో భాగంగా ప్రభుత్వ శిక్షణా సంస్థలలో ఉన్న అవస్థాపన సౌకర్యాలను ఈ సంస్థలకు అందుబాటులోకి తెస్తుంది.

అభివృద్ధికి ఎదురయ్యే ఆటంకాలను ఎదుర్కోవడానికి చేపట్టే సంస్థాగత, సాంకేతిక, సామాజిక కార్యక్రమాలలో నూతన పోకడలు స్వచ్చంద సేవలో ముఖ్యమైన అంశం. నూతన వరవడిని సృష్టించే, సృజనాత్మకమైన పనులను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించి, గుర్తిస్తుంది.

వివిధ స్థాయిలలో, వివిధ రంగాలలో పనిచేసే వి.ఓ.ల యొక్క వివరాలతో కూడిన డాటాబేసులు స్వచ్చందరంగంలోని వారు వారితో వారు సంబంధాలు కలిగి ఉండడానికి, ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేటు రంగాలతో సంబంధాలు కలిగి ఉండడానికి దోహదపడుతుంది. వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలకు చెందిన వెబ్సైట్ల నుండి ప్రాజక్షకు ఆర్ధిక సహాయం అందచేసే పధకాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన పత్రాలకు,

ప్రభుత్వ విధానాలు, కార్యక్రమాలను గురించిన సమాచారాన్ని తెలుసుకోవడం తరచూ వి.ఓ.లకు కష్టమవుతుంది. వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలకు చెందిన వెబ్సైట్ల నుండి ముఖ్యమైన పత్రాలకు, డేటాబేసులకు, ప్రాజెక్టకు ఆర్ధిక సహాయం అందచేసే పధకాలకు సంబంధించిన వాటితో సహా, లింకులు ఇచ్చేలా ఆ వబ్సైట్లను తిరిగి డిజైన్ చేయడం జరుగుతుంది.

కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రాలు, ప్రాధమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు, వృత్తివిద్యా శిక్షణా సంస్థలు, పారిశుద్ధ్య ఉద్యమాలు వంటి ప్రజా సేవలలో వాలంటీర్లు పాల్గొనడాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. స్వచ్చంద సంస్థల యొక్క, స్వయం ప్రతిపత్తి, గుర్తింపుకి భంగం వాటిల్లకుండా, ప్రభుత్వానికి, స్వచ్చందరంగానికీ నడుమ ఒక సరికొత్త వ్యావహారిక సంబంధం రూపుదిద్దుకోవడానికి ఈ నేషనల్ పాలిసీ ఆన్ వాలంటరీ సెక్టార్ - 2007 ( స్వచ్చంద రంగంపై జాతీయ విధి విధానం) నాంది పలికింది.

పథకాలు

  1. భారత దేశ ప్రభుత్వం స్వచ్చంద సంస్థల కోసం అమలుచేస్తున్న పధకాలు

ఆధారము: పోర్టల్ విషయ రచన సభ్యులు

3.01709401709
కర్నే మురళి Apr 06, 2019 10:14 PM

గిరిజన ప్రాంతాల్లో చారిటబుల్ ట్రస్ట్ నడుపుటకు విధివిధానాలు తెలపండి
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి ఎలా ఫండ్ రైజ్ చేయాలి? ఎఫ్.సి.ఆర్.ఎ, 80జి 12ఎ ఎలా పొందాలి?
నా మెయిల్ ఐ.డి: *****@gmail.com

భీ.తులసి Sep 19, 2018 06:25 PM

నమస్తే సార్....మేము ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థ ఏర్పాటు చేయాలని అనుకుంటునము..దీని యొక్క విది విధానాలు ఎలా రిజిస్ట్రేషన్ చూపించాలి మిగతా ప్రాసెస్ కూడా చెప్పండి.

Lp kasi Aug 29, 2018 08:37 PM

ఎన్జో.జి.ఓ ఎలా స్టార్ట్ చేయాలి ? ప్రాసెస్ ఏమిటి ? స్టేట్ గోవేర్నమేంట్ మరియు సెంట్రెల్ నుంచి ఎలా ఫౌంద్ రైజ్ చేయాలి? ఎఫ్.సి.ర.ఎ, 80జి 12ఎ ఎలా పొందాలి? నా మెయిల్ ఐ.డి-
Lp.*****@gmail.com

స్వామి దొడ్లె Aug 27, 2017 01:08 PM

నేను ఇస్రాయిల్ దేశములో పని చేస్తున్నాను
ఇండియాలొ స్వచ్ఛంద సంస్థను స్తాపించటానికి
ఆన్ లైన్ లో రిజిస్ట్రేషన్ చేసుకొని నంబరు పొందడం ఎలా
తెలపండి ఫారమ్ పంపగలరని ప్రార్తన నా ఈమేల్
*****@gmail.com

బొమ్మెన మహేశ్ Oct 22, 2016 07:26 PM

స్వచ్చంద సంస్థలు ఎలా ఏర్పాటు చెయ్యాలి నియమ నిబంధనలు ఏమిటి ఎక్కడ నమోదు చేసుకోవాలి ప్రభుత్వం యొక్క నిధులు ఎలా పొందాలి సంస్థ ఏర్పాటుకు ఎంత ఖర్చు అయితది ఎవరిని సంప్రదించాలి

మీ సూచనను పోస్ట్ చేయండి

(ఈ పేజీ లో ఉన్న కంటెంట్ పై ఏమైన వ్యాఖ్యలు / సలహాలు ఉంటే, ఇక్కడ పోస్ట్ చేయండి)

Enter the word
నావిగేషన్
పైకి వెళ్ళుటకు