ప్రకృతి సహకరిస్తేనే రైతుల కష్టానికి తగిన ఫలితం దక్కుతుంది. ఎల్ నినో రుతుపవనాల గమనాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేయడం వల్ల మన రాష్ట్రంలో వర్షపాతం గణనీయంగా తగ్గింది, ఫలితంగా ఖరీఫ్ పంటకాలం వర్షాభావంతో ముగిసింది. అంతేకాకుండా, భూగర్భంలో, జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు కూడా తగ్గాయి. ఈ పరిణామం రబీ సీజన్ సాగుపై కూడా పడనుంది. కాబట్టి ముందే జాగ్రత్త వహించి, ప్రణాళికాబద్దంగా ముందుకు వెళ్తే రబీ పంటల సాగు ఫలవంతం కాగలదు. వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా పంటల ఎంపిక ఎల్ నినో ప్రభావంతో రబీ సీజన్ లోనూ నేలలో తేమ తక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే వరి, చెరకు వంటి పంటలను తక్కువ విస్తీర్ణంలో మాత్రమే సాగు చేయాలి. బదులుగా, తక్కువ వర్షపాతంలో కూడా మంచి దిగుబడినిచ్చే స్థానిక వాతావరణానికి అనువైన పంటల రకాలను ఎంచుకోవడం మేలు. పంట ఎంపిక చేసేటప్పుడు కింది అంశాలను తప్పనిసరిగా పరిగణించాలి. భూగర్భ జలమట్టం, బోరు/బావి నీటి లభ్యతను ముందుగా అంచనా వేసుకోవాలి. స్వల్ప కాలపరిమితి కలిగిన వంగడాలను ఎంచుకుంటే, తక్కువ నీటితోనే పంట చేతికి వస్తుంది. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, స్థానిక వ్యవసాయాధికారులు సిఫారసు చేసిన వర్షాభావాన్ని తట్టుకునే వంగడాలనే వాడాలి. భూమిలో లభ్యమయ్యే తేమను బట్టి విత్తే సమయాన్ని కొంచెం ముందుకు లేదా వెనక్కు మార్చుకోవాలి. స్థానిక వాతావరణ శాఖ, రైతు సేవా కేంద్రాల సూచనలను అనుసరించాలి. ఒకే పంటపై పూర్తిగా ఆధారపడకుండా, రెండు, మూడు పంటలను కలిపి సాగు చేస్తే నష్ట భయం తగ్గుతుంది. నేల సారాన్ని బట్టి ఎరువుల మోతాదును సర్దుబాటు చేసుకోవాలి. నీటి ఒత్తిడిలో ఉన్న పంటకు ఎక్కువ నత్రజని ఎరువులు వేయడం వల్ల నష్టమే తప్ప ఫలితం ఉండదు. తక్కువ నీటితో సాగు, ప్రత్యామ్నాయ పంటలు నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాల్లో మంచి దిగుబడులు పొందాలంటే, సాగు పద్ధతుల్లో మార్పులు, నీటి యాజమాన్యంలో నైపుణ్యం చాలా అవసరం. బిందు, తుంపర సేద్య పద్ధతులను అవలంబిస్తే, సాంప్రదాయ విధానంతో పోలిస్తే 30-50% వరకు నీటిని పొదుపు చేయవచ్చు. వర్షపు నీటిని ఇంకుడు గుంతలు, సేద్యపు కుంటలు (ఫారం పాండ్లు) ద్వారా సంరక్షించి, కీలకమైన దశల్లో పంటకు అందించవచ్చు. భూమిని లోతుగా దున్నడం, బోదెలు, కాలువల పద్ధతిలో విత్తడం వల్ల వేరు వ్యవస్థ లోతుగా వెళ్లి, ఉన్న నీటినే సమర్థంగా వినియోగించుకుంటుంది. పరిమిత నీటి లభ్యత ఉన్న పరిస్థితుల్లో పంట పూత, గింజ కట్టే కీలక దశల్లో నీటి తడులు ఇవ్వడానికి వీలుగా ప్రణాళిక వేసుకొని తక్కువ నీటితోనే మంచి దిగుబడి సాధించవచ్చు.నీటి లభ్యత బాగా తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో, సంప్రదాయ నీటి ఆధారిత పంటలకు బదులుగా తక్కువ నీటితో పండే పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు వంటి ప్రత్యామ్నాయ పంటలవైపు మళ్లడం ఉత్తమం. ఇవి నీటి ఎద్దడిని బాగా తట్టుకోవడమే కాక, తక్కువ పెట్టుబడితో ఆశాజనకమైన ఆదాయాన్ని కూడా అందిస్తాయి. కొన్ని ప్రధాన ప్రత్యామ్నాయ పంటల వివరాలు కింది పట్టికలో చూడవచ్చు. పంట (Crop) నీటి అవసరం (Water Requirement) అనువైన నేల (Suitable Soil) సాగు వ్యవధి (రోజులు) (Cultivation Duration - Days) శనగ (Chickpea) తక్కువ (Low) నల్లరేగడి, ఉండ్రు నేలలు (Black cotton, alluvial soils) 90–110 పెసర / మినుము (Green gram / Black gram) చాలా తక్కువ (Very low) తేలికపాటి నేలలు (Light soils) 60–80 జొన్న (రబీ) (Rabi Sorghum) చాలా తక్కువ (Very low) తేలికపాటి నేలలు (Light soils) 95–115 ఆవాలు / నువ్వులు (Mustard / Sesame) తక్కువ (Low) ఇసుక-లోమ్ నేలలు (Sandy loam soils) 80–100 కుసుమ (Safflower) తక్కువ (Low) నీరు నిల్వ ఉండని నేలలు (Well-drained soils) 100–110 వేరుశనగ (రబీ) (Rabi Groundnut) మధ్యస్థం (Medium) ఇసుక కలిసిన లోమ్ నేలలు (Sandy loam soils) 95–120 ముఖ్య సూచనలు విత్తనం వేయడానికి ముందే స్థానిక రైతు సేవా కేంద్రం నుంచి వాతావరణ సూచనలు, నేల పరీక్ష నివేదికలు తీసుకోవాలి. పంటల బీమా చేయించుకుంటే నష్టం వాటిల్లిన కొంతమేర ఆర్థిక భరోసా లభిస్తుంది. గ్రామ స్థాయిలో నీటి యాజమాన్య కమిటీలతో కలిసి, అందుబాటులో ఉన్న నీటిని అందరూ సమానంగా, పొదుపుగా వినియోగించుకునేలా ప్రణాళిక వేసుకోవాలి. "ఎల్ నినో వంటి వాతావరణ మార్పులు మన చేతుల్లో లేకపోయినా రబీలో ముందుచూపుతో ప్రణాళిక, సరైన పంటల ఎంపిక, నీటి పొదుపు పద్ధతులు అనుసరిస్తే అందుబాటులో ఉన్న వనరులతో ఆశాజనక ఫలితాలు సాధించవచ్చు." ఆధారం: పాడిపంటలు మాస పత్రిక