చెల్లింపులు చేసే మోడ్లు వేగంగా మారుతున్నాయి మరియు నిరంతరం అభివృద్ధి చెందుతాయి. గత 150 సంవత్సరాల కంటే గత 15 సంవత్సరాలలో చెల్లింపుల ఎంపికలు వేగంగా మారాయి మరియు ప్రతి ఆవిష్కరణ నగదుకు దూరంగా కదలికకు దారితీసింది. ఇన్నోవేషన్ చెల్లింపులను మరింత సౌకర్యవంతంగా, తక్షణం మరియు సర్వవ్యాప్తి చేస్తోంది. RBI యొక్క ప్రయత్నం ఎల్లప్పుడూ ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడమే, ముఖ్యంగా చెల్లింపుల ప్రదేశంలో.10 ఫిన్టెక్ ఫిన్టెక్ అంటే ఆర్థిక సాంకేతికత మరియు సాంకేతికంగా ప్రారంభించబడిన ఆర్థిక ఆవిష్కరణలను వివరిస్తుంది. సాంకేతికత ప్రారంభించబడిన ఉత్పత్తులు సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, ఖర్చు తగ్గించడం మరియు ఉత్పత్తులలో వైవిధ్యాన్ని అందించడం ద్వారా ఆర్థిక సేవలను మెరుగుపరుస్తాయి. కంపెనీలు మరియు వినియోగదారులు రోజువారీ లావాదేవీలను నిర్వహించే విధానాన్ని ఫిన్టెక్ సంస్థలు పునర్నిర్వచించాయి. భారతదేశంలో, సాంప్రదాయ ఆర్థిక సంస్థలు ఎదుర్కొనే తక్కువ వ్యాప్తి, అరుదైన క్రెడిట్ చరిత్ర మరియు నగదు ఆధారిత లావాదేవీల ఆర్థిక వ్యవస్థ వంటి సమస్యలకు ఆచరణీయ పరిష్కారాలను అందించే సామర్థ్యాన్ని ఫిన్టెక్ కలిగి ఉంది. ఫిన్టెక్ మరియు డిజిటల్ బ్యాంకింగ్పై RBI ఇంటర్ రెగ్యులేటరీ వర్కింగ్ గ్రూప్ ఫిన్టెక్ ఆవిష్కరణలను విస్తృతంగా క్రింది విభాగాలుగా వర్గీకరించింది, అవి, (i) చెల్లింపులు, క్లియరింగ్ మరియు సెటిల్మెంట్, (ii) డిపాజిట్లు, లెండింగ్, క్యాపిటల్ రైజింగ్, (iii) మార్కెట్ ప్రొవిజనింగ్, (iv) పెట్టుబడి నిర్వహణ మరియు (v) డేటా అనలిటిక్స్ మరియు రిస్క్ మేనేజ్మెంట్. భారతదేశంలో, ఫిన్టెక్ కంపెనీలు బ్యాంకులతో పోటీ పడటం లేదు, అయితే బిజినెస్ టు బిజినెస్ (B2B) మోడల్లను ఉంచడం ద్వారా వాటితో సహకరిస్తున్నాయి మరియు తద్వారా పర్యావరణ వ్యవస్థను ప్రారంభించేవిగా పనిచేస్తాయి. చెల్లింపుల ప్రదేశంలో ఫిన్టెక్ యొక్క క్లాసిక్ ఉదాహరణలలో ఒకటి UPI ప్లాట్ఫారమ్, మొబైల్ చెల్లింపుల రంగంలో విప్లవాత్మకమైన చెల్లింపులను చేయడానికి లేదా స్వీకరించడానికి రిజిస్టర్డ్ వర్చువల్ చిరునామాను ఉపయోగించే స్మార్ట్ ఫోన్ ద్వారా ప్రారంభించబడిన అప్లికేషన్ ఆధారిత ఎలక్ట్రానిక్ చెల్లింపు వ్యవస్థ. UPI ప్లాట్ఫారమ్ నాన్-బ్యాంక్ ఫిన్టెక్ ప్లేయర్లను ఆన్-బోర్డ్ బ్యాంక్ కస్టమర్లకు మరియు చెల్లింపు సేవలను అందించడానికి అనుమతిస్తుంది. ప్రస్తుతం UPI ప్లాట్ఫారమ్లో వివిధ వ్యాపారుల యొక్క 40కి పైగా నాన్-బ్యాంక్ థర్డ్ పార్టీ అప్లికేషన్లు ఉన్నాయి. UPI ఆగస్ట్ 2016లో ప్రారంభించబడింది మరియు 207 పైగా బ్యాంకులు ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయడంతో, అక్టోబర్ 2020 నుండి నెలకు 200 కోట్లకు పైగా లావాదేవీలు జరిగాయి. రెగ్యులేటరీ శాండ్బాక్స్ నవంబర్ 4, 2019 న 'రిటైల్ చెల్లింపులు' థీమ్తో రెగ్యులేటరీ శాండ్బాక్స్ (RS) కింద మొదటి కోహోర్ట్ను ప్రారంభిస్తున్నట్లు RBI ప్రకటించింది . ఇది డిజిటల్ చెల్లింపుల ప్రదేశంలో ఆవిష్కరణను ప్రోత్సహిస్తుందని మరియు జనాభాలోని అన్సర్వ్డ్ మరియు అండర్సర్డ్ సెగ్మెంట్కు చెల్లింపు సేవలను అందించడంలో సహాయపడుతుందని భావిస్తున్నారు. చెల్లింపులు చేసే డిజిటల్ మోడ్లకు వలసలు నగదు ఆర్థిక వ్యవస్థతో అనుబంధించబడిన కొన్ని ఖర్చులను నివారించవచ్చు మరియు వినియోగదారులకు ఘర్షణ-రహిత అనుభవాన్ని అందించవచ్చు. RS కింద చేర్చడానికి పరిగణించబడిన వినూత్న ఉత్పత్తులు / సేవలు: ఫీచర్ ఫోన్ ఆధారిత చెల్లింపు సేవలతో సహా మొబైల్ చెల్లింపులు: మొబైల్ చెల్లింపు సేవల్లో సాధారణ ఆవిష్కరణ స్మార్ట్ఫోన్లు మరియు సారూప్య పరికరాలకు పరిమితం చేయబడిన యాప్-ఆధారిత యాక్సెస్పై దృష్టి సారించింది లేదా మద్దతు ఇస్తుంది. సమాజంలోని వివిధ వర్గాల వారు డిజిటల్ చెల్లింపులను మెరుగుపరచడానికి అవసరమైన థ్రస్ట్ను అందించడానికి ఫీచర్ ఫోన్ల కోసం చెల్లింపు సేవలను ఆవిష్కరించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఆఫ్లైన్ చెల్లింపు పరిష్కారాలు: ఎక్కువ మంది వినియోగదారులు మొబైల్ టెక్నాలజీని స్వీకరిస్తున్నందున వినియోగదారుల ప్రవర్తన డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థల వృద్ధిని పెంచుతోంది. మొబైల్ ఇంటర్నెట్ వేగం పెరిగినప్పటికీ, పెద్ద ప్రాంతాల్లో కనెక్టివిటీ సమస్యలు పరిష్కరించబడలేదు. అందువల్ల, డిజిటల్ చెల్లింపులను మరింతగా స్వీకరించడానికి మొబైల్ పరికరాల ద్వారా ఆఫ్-లైన్ చెల్లింపుల ఎంపికను అందించడం అవసరం. కాంటాక్ట్లెస్ చెల్లింపులు: కాంటాక్ట్లెస్ చెల్లింపులు, చెల్లింపు చెక్అవుట్ కోసం తీసుకునే సమయాన్ని తగ్గిస్తూ, చిన్న టికెట్ లావాదేవీల చెల్లింపులను కూడా సులభతరం చేస్తాయి. టోకనైజేషన్ టెక్నాలజీలు తరచుగా మొబైల్ మరియు ఇతర కనెక్ట్ చేయబడిన పరికరాల ద్వారా అతుకులు లేని ఇ-కామర్స్ అనుభవాలను సులభతరం చేయడానికి ఆధారం. పరికరాలలో వేగవంతమైన పెరుగుదల ఏదైనా ఫారమ్ ఫ్యాక్టర్ ద్వారా మరియు ఎక్కడైనా చెల్లింపులకు ముఖ్యమైన అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. మొదటి కోహోర్ట్ కింద వచ్చిన 32 దరఖాస్తులలో 6 “పరీక్ష దశ” కోసం ఎంపిక చేయబడ్డాయి. 2 ఎంటిటీలు నవంబర్ 16, 2020 నుండి పరీక్షను ప్రారంభించాయి, ఇతర ఎంటిటీలు డిసెంబర్ 21, 2020 నాటికి పరీక్ష దశలోకి ప్రవేశిస్తాయి. తక్కువ ధర, సురక్షితమైన, అనుకూలమైన మరియు పారదర్శక వ్యవస్థ అవసరాలను తీర్చడానికి కొత్త సాంకేతికతలను ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా సరిహద్దు చెల్లింపుల ల్యాండ్స్కేప్ను రీకాస్ట్ చేయగల ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఆర్బిఐ డిసెంబర్ 16, 2020న RS కింద రెండవ కోహోర్ట్ను ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. వేగవంతమైన పద్ధతిలో. రెండవ కోహోర్ట్ కింద దరఖాస్తులను సమర్పించడానికి విండో ఫిబ్రవరి 15, 2021 వరకు తెరిచి ఉంటుంది. PSS ఇన్నోవేషన్ పోటీ IDRBT సహకారంతో RBI PSS ఇన్నోవేషన్ కాంటెస్ట్ నిర్వహించింది. పోటీ యొక్క లక్ష్యం PSS రంగంలో ఆవిష్కరణలు మరియు ఆలోచనలను ప్రోత్సహించడం, గుర్తించడం మరియు ప్రోత్సహించడంతోపాటు చెల్లింపుల ప్రదేశంలో వ్యవస్థాపకులు, స్టార్ట్-అప్లు మరియు సారూప్య సంస్థల ద్వారా కొత్త అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం. పోటీలో భాగంగా కవర్ చేయబడిన థీమ్లు (i) ఆఫ్లైన్ చెల్లింపులు, (ii) స్వయంచాలక ఆన్లైన్ వివాద పరిష్కార వ్యవస్థలు, (iii) చెల్లింపు వ్యవస్థలలో భద్రత మరియు భద్రత, (iv) ఫీచర్ ఫోన్ వినియోగదారుల కోసం చెల్లింపు ఎంపికలు, (v) సరళమైనవి మరియు సులభమైనవి KYC, (vi) పేమెంట్ సిస్టమ్స్ డేటా అనలిటిక్స్, (vii) క్రాస్-బోర్డర్ రెమిటెన్స్లు, (viii) నెక్స్ట్-జెన్ పేమెంట్ మోడ్లు, (ix) ఇన్స్ట్రుమెంట్-లెస్ పేమెంట్ సిస్టమ్లు, (x) చెల్లింపు లావాదేవీల కోసం వినూత్న నిర్ధారణ మరియు సెటిల్మెంట్ మోడ్లు మరియు (xi) ఆటోమేటెడ్ చెల్లింపు ప్రాసెసింగ్. షార్ట్లిస్ట్ చేసిన దరఖాస్తులు తమ ఆవిష్కరణలను ప్రముఖ జ్యూరీకి అందించడానికి ఆహ్వానించబడ్డాయి. అత్యుత్తమ ఆవిష్కర్తలకు బహుమతులు అందించబడ్డాయి మరియు షార్ట్లిస్ట్ చేయబడిన దరఖాస్తుదారులందరికీ ప్రశంసా పత్రాలు అందించబడ్డాయి. ఆర్థిక రంగానికి ఇన్నోవేషన్ హబ్ PSS ఒంటరిగా పనిచేయదు. వారు మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థతో ముందుకు మరియు వెనుకకు సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటారు మరియు ఆర్థిక రంగానికి ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తారు. అందువల్ల, మొత్తం ఆర్థిక రంగాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకోకుండా చెల్లింపు వ్యవస్థల కోసం మాత్రమే ఆవిష్కరణలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం అసంపూర్ణమైనది. చెల్లింపు వ్యవస్థలు అంతం కాదు కానీ విస్తృత ఆర్థిక చేరికలు, సమాజం యొక్క మెరుగుదల, సమర్థవంతమైన బ్యాంకింగ్ సేవలు, అత్యవసర సమయాల్లో వ్యాపార కొనసాగింపు మొదలైన వాటిని సాధించడానికి ఒక సాధనం. ఆర్బిఐ ఒక ఇన్నోవేషన్ హబ్ని (రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఇన్నోవేషన్ హబ్ - ఆర్బిఐహెచ్) ఏర్పాటు చేసింది, ఇది అప్లైడ్ రీసెర్చ్ ఓరియెంటెడ్, ప్రాజెక్ట్ స్పెసిఫిక్ టీమ్లను లేటెస్ట్ టెక్నాలజీపై నైపుణ్యంతో రూపొందించడం ద్వారా అంతర్గత సామర్థ్యాలను సృష్టిస్తుంది. ఇది వినూత్న ఆలోచనల మార్పిడి కోసం ఇన్నోవేషన్ ఎకోసిస్టమ్ను ఏర్పాటు చేయడం మరియు విస్తృత వినియోగం కోసం ఆలోచనలను ప్రోటోటైప్ చేయడం, పరీక్షించడం మరియు ధృవీకరించడం వంటి వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ సంస్థలు అభివృద్ధి చేసిన ఇన్నోవేషన్ హబ్ల తరహాలో ఇటువంటి హబ్ ఉంటుంది. హబ్ ఒక ఛైర్మన్ ఆధ్వర్యంలోని గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడుతుంది; Mr. సేనాపతి (క్రిస్) గోపాలకృష్ణన్ RBIH మొదటి ఛైర్మన్. ఆధారం : RBI