గుండె మరియు రక్తనాళాల వ్యాధులు (CVDs) అవలోకనం గుండె మరియు రక్తనాళాల వ్యాధులు (CVDs) ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరణాలకు ప్రధాన కారణం, దీనివల్ల ప్రతి సంవత్సరం అంచనాగా 17.9 మిలియన్ల మంది ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. CVDs అనేది గుండె మరియు రక్తనాళాల రుగ్మతల సమూహం మరియు ఇందులో కరోనరీ హార్ట్ డిసీజ్ (coronary heart disease), సెరెబ్రోవాస్కులర్ డిసీజ్ (cerebrovascular disease), రుమాటిక్ హార్ట్ డిసీజ్ (rheumatic heart disease) మరియు ఇతర పరిస్థితులు ఉన్నాయి. ఐదు CVD మరణాలలో నాలుగు కంటే ఎక్కువ మరణాలు గుండెపోటు మరియు స్ట్రోక్స్ (strokes) వల్ల సంభవిస్తాయి, మరియు ఈ మరణాలలో మూడవ వంతు 70 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో అకాలంగా సంభవిస్తాయి. గుండె జబ్బులు మరియు స్ట్రోక్లకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రవర్తనా ప్రమాద కారకాలు (behavioural risk factors) అనారోగ్యకరమైన ఆహారం, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, పొగాకు వాడకం మరియు మద్యం యొక్క హానికరమైన వాడకం. పర్యావరణ ప్రమాద కారకాలలో, వాయు కాలుష్యం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. ప్రవర్తనా ప్రమాద కారకాల యొక్క ప్రభావాలు వ్యక్తులలో రక్తపోటు పెరగడం (raised blood pressure), రక్తంలో గ్లూకోజ్ పెరగడం (raised blood glucose), రక్తంలో లిపిడ్స్ పెరగడం (raised blood lipids), మరియు అధిక బరువు మరియు ఊబకాయం రూపంలో కనిపించవచ్చు. ఈ "మధ్యంతర ప్రమాద కారకాలను" (intermediate risks factors) ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రాలలో కొలవవచ్చు మరియు ఇవి గుండెపోటు, స్ట్రోక్, గుండె వైఫల్యం (heart failure) మరియు ఇతర సమస్యల ప్రమాదాన్ని సూచిస్తాయి. పొగాకు వాడకాన్ని మానేయడం, ఆహారంలో ఉప్పును తగ్గించడం, ఎక్కువ పండ్లు మరియు కూరగాయలు తినడం, క్రమం తప్పకుండా శారీరక శ్రమ చేయడం మరియు మద్యం యొక్క హానికరమైన వాడకాన్ని నివారించడం వంటివి గుండె మరియు రక్తనాళాల వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తాయని నిరూపించబడింది. ఆరోగ్యకరమైన ఎంపికలను సరసమైన ధరలలో మరియు అందుబాటులో ఉండేలా చేసే అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించే ఆరోగ్య విధానాలు, అలాగే గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం మరియు కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం వంటివి ప్రజలు ఆరోగ్యకరమైన ప్రవర్తనలను అవలంబించడానికి మరియు కొనసాగించడానికి ప్రేరేపించడంలో అత్యావశ్యకం.CVDs యొక్క అత్యధిక ప్రమాదంలో ఉన్నవారిని గుర్తించడం మరియు వారు తగిన చికిత్స పొందేలా చూడటం వల్ల అకాల మరణాలను నివారించవచ్చు. అవసరమైన వారికి చికిత్స మరియు కౌన్సెలింగ్ లభించేలా చూసేందుకు అన్ని ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రాలలో అంటువ్యాధులు కాని వ్యాధుల (noncommunicable disease) మందులు మరియు ప్రాథమిక ఆరోగ్య సాంకేతికతలు అందుబాటులో ఉండటం చాలా అవసరం. లక్షణాలు హృదయఘాతము (హార్ట్ ఎటాక్) మరియు పక్షవాతం (స్ట్రోక్) హృదయఘాతము (హార్ట్ ఎటాక్) మరియు పక్షవాతం (స్ట్రోక్) చాలా తరచుగా, రక్తనాళాల అంతర్గత వ్యాధికి ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండవు. ఒక హృదయఘాతము లేదా పక్షవాతం అనేది అంతర్గత వ్యాధి యొక్క మొదటి సంకేతం కావచ్చు. హృదయఘాతము యొక్క లక్షణాలలో ఇవి ఉంటాయి ఛాతి మధ్యలో నొప్పి లేదా అసౌకర్యం; మరియు/లేదాచేతులు, ఎడమ భుజం, మోచేతులు, దవడ లేదా వీపులో నొప్పి లేదా అసౌకర్యం. దీనితో పాటు ఆ వ్యక్తి శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది లేదా శ్వాస ఆడకపోవడం; వికారం లేదా వాంతులు; తల తిరగడం లేదా స్పృహతప్పినట్లు అనిపించడం; చల్లటి చెమట పట్టడం; మరియు ముఖం తెల్లగా మారడం వంటివి అనుభవించవచ్చు. పురుషుల కంటే మహిళల్లో శ్వాస ఆడకపోవడం, వికారం, వాంతులు మరియు వీపు లేదా దవడ నొప్పి వంటి లక్షణాలు కనిపించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. పక్షవాతం (స్ట్రోక్) యొక్క అత్యంత సాధారణ లక్షణం ముఖం, చేయి లేదా కాలు అకస్మాత్తుగా బలహీనపడటం, ఇది చాలావరకు శరీరానికి ఒక వైపున జరుగుతుంది. ఇతర లక్షణాలలో ఇవి అకస్మాత్తుగా ప్రారంభమవవచ్చు. ముఖం, చేయి లేదా కాలు తిమ్మిరి పట్టడం, ముఖ్యంగా శరీరానికి ఒక వైపున;గందరగోళం, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది లేదా మాటలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది; ఒకటి లేదా రెండు కళ్ళతో చూడటంలో ఇబ్బంది; నడవడంలో ఇబ్బంది, తల తిరగడం మరియు/లేదా సమతుల్యత లేదా సమన్వయం కోల్పోవడం; ఎటువంటి కారణం లేకుండా తీవ్రమైన తలనొప్పి; మరియు/లేదా మూర్ఛపోవడం లేదా స్పృహ కోల్పోవడం. ఈ లక్షణాలను అనుభవించే వ్యక్తులు వెంటనే వైద్య సహాయం పొందాలి. రుమాటిక్ గుండె జబ్బు (రుమాటిక్ హార్ట్ డిసీజ్) రుమాటిక్ గుండె జబ్బు యొక్క లక్షణాలలో ఇవి ఉంటాయి: శ్వాస ఆడకపోవడం, అలసట, క్రమరహిత గుండె కొట్టుకోవడం, ఛాతి నొప్పి మరియు మూర్ఛపోవడం. రుమాటిక్ జ్వరం (దీనికి చికిత్స చేయకపోతే రుమాటిక్ గుండె జబ్బుకు దారితీస్తుంది) యొక్క లక్షణాలలో ఇవి ఉంటాయి: జ్వరం, కీళ్ల నొప్పి మరియు వాపు, వికారం, కడుపు తిమ్మిరి మరియు వాంతులు. నివారణ మార్గాలు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) ప్రభుత్వాలకు కార్డియోవాస్కులర్ వ్యాధులను (CVDs) నివారించడానికి, నిర్వహించడానికి మరియు పర్యవేక్షించడానికి మద్దతు ఇస్తుంది. ఇందుకోసం ఈ వ్యాధుల సంభావ్యత, అనారోగ్యం మరియు మరణాలను తగ్గించడానికి ప్రపంచవ్యాప్త వ్యూహాలను అభివృద్ధి చేస్తుంది. ఈ వ్యూహాలలో ప్రమాద కారకాలను తగ్గించడం, సంరక్షణ ప్రమాణాలను అభివృద్ధి చేయడం, CVD రోగుల సంరక్షణ కోసం ఆరోగ్య వ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మరియు జాతీయ, ప్రపంచవ్యాప్త చర్యల సమాచారం కోసం వ్యాధి నమూనాలు మరియు పోకడలను పర్యవేక్షించడం వంటివి ఉన్నాయి. CVD కి గల ప్రమాద కారకాలలో పొగాకు వాడకం, అనారోగ్యకరమైన ఆహారం, హానికరమైన మద్యం సేవించడం మరియు తగినంత శారీరక శ్రమ లేకపోవడం వంటి ప్రవర్తనలు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు అధిక రక్తపోటు (హైపర్టెన్షన్), అధిక రక్త కొలెస్ట్రాల్ మరియు అధిక రక్తంలో చక్కెర లేదా గ్లూకోజ్ వంటి శారీరక కారకాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి వృద్ధాప్యం, ఆదాయం మరియు పట్టణీకరణ వంటి అంతర్లీన సామాజిక నిర్ణాయకాలు మరియు చోదకాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఆధారం : ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ