స్టార్టప్ల పరివర్తన సామర్థ్యాన్ని గుర్తించిన ప్రభుత్వం, మహిళా వ్యవస్థాపకతతో సహా వ్యవస్థాపకతకు మద్దతు ఇవ్వడానికి మరియు పెంపొందించడానికి అనేక కార్యక్రమాలను ప్రవేశపెట్టింది. స్టార్ట్-అప్ ఇండియా ఇనిషియేటివ్ కింద ప్రభుత్వం మద్దతు ఇస్తున్న 157066 స్టార్టప్లలో దాదాపు సగానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 73000 కంటే ఎక్కువ స్టార్టప్లకు కనీసం ఒక మహిళా డైరెక్టర్ ఉన్నారు, ఇది ఆవిష్కరణ మరియు ఆర్థిక వృద్ధిని నడిపించడంలో మహిళలు పోషించే కీలక పాత్రను నొక్కి చెబుతుంది. దేశవ్యాప్తంగా మహిళలకు ఆర్థికంగా మద్దతు ఇవ్వడానికి భారత ప్రభుత్వంలోని వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు/విభాగాలు అనేక పథకాలు/కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తున్నాయి. నైపుణ్యాభివృద్ధికి పథకాలు మహిళలకు నైపుణ్య అవకాశాలను అందించే పథకాలలో ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన (PMKVY) మరియు కాయిర్ వికాస్ యోజనలో ఉప-భాగం అయిన మహిళా కాయిర్ యోజన (MCY) ఉన్నాయి. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తల కోసం పథకాలు మహిళా వ్యవస్థాపకులకు మరియు స్టార్టప్లకు సౌకర్యాలు కల్పించే కొన్ని పథకాలు దరఖాస్తుదారులలో కనీసం ఒకరు మహిళ అయితే, వేగవంతమైన పరీక్షకు వీలు కల్పించే భారత పేటెంట్ చట్టం. మహిళా ఆవిష్కర్తలు పేటెంట్ దరఖాస్తులను దాఖలు చేయడానికి మరియు వారి ఆవిష్కరణలను రక్షించుకోవడానికి ప్రోత్సహించడానికి ఇది ఒక సమిష్టి ప్రయత్నం. వ్యక్తిగత సామర్థ్యంలో తమ మేధో సంపత్తి రక్షణ కోసం దాఖలు చేసే మహిళా వ్యవస్థాపకులు, ఇతర పెద్ద సంస్థలతో పోలిస్తే తక్కువ రుసుము చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. గత 5 సంవత్సరాలలో మహిళల పేటెంట్ దాఖలు 905% పైగా పెరిగింది. అటల్ ఇన్నోవేషన్ మిషన్ యొక్క అటల్ ఇంక్యుబేషన్ సెంటర్ల కింద ఇంక్యుబేట్ చేయబడిన స్టార్టప్లలో మహిళలు మూడింట ఒక వంతుకు నాయకత్వం వహిస్తున్నారు, ఇవి విశ్వవిద్యాలయాలు, సంస్థలు మరియు కార్పొరేట్లలో ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తాయి. స్టాండ్ అప్ ఇండియా, స్టార్ట్ అప్ ఇండియా మరియు ముద్ర యోజన బ్యాంకు రుణాలు మరియు వ్యవస్థాపక కార్యకలాపాలను సులభతరం చేస్తాయి మరియు మహిళా వ్యవస్థాపకులకు ప్రధానంగా ప్రయోజనం చేకూర్చాయి. డిపార్ట్మెంట్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ ఇంటర్నల్ ట్రేడ్ (DPIIT) జారీ చేసిన గెజిట్ నోటిఫికేషన్లో నిర్వచించబడిన మరియు కాలానుగుణంగా సవరించబడిన మహిళలతో సహా అర్హత కలిగిన రుణగ్రహీతలకు ఆర్థిక సహాయం చేయడానికి సభ్య సంస్థలు (MIలు) అందించే రుణాలపై నిర్దిష్ట పరిమితి వరకు క్రెడిట్ గ్యారెంటీని అందించడానికి స్టార్టప్ల కోసం క్రెడిట్ గ్యారెంటీ పథకం (CGSS). వ్యవసాయేతర రంగంలో సూక్ష్మ సంస్థలను స్థాపించడం ద్వారా స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించే లక్ష్యంతో ఉన్న ప్రధాన క్రెడిట్-లింక్డ్ సబ్సిడీ కార్యక్రమం ప్రధాన మంత్రి ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం (PMEGP). ప్రభుత్వం కంపెనీల చట్టం, 2013లో కనీసం ఒక మహిళా డైరెక్టర్ను కలిగి ఉండాలని తప్పనిసరి చేస్తూ నిబంధనలను రూపొందించింది. ప్రధాన మంత్రి వీధి విక్రేతల ఆత్మనిర్భర్ నిధి (PM SVANidhi) వంటి పథకాలు వీధి విక్రేతలకు ఉపాధి/స్వయం ఉపాధి మరియు రుణ సౌకర్యాలను అందిస్తాయి. ఈ పథకాల కింద లబ్ధి పొందేవారిలో ఎక్కువ మంది మహిళలు. పైన పేర్కొన్న పథకాలతో పాటు, మహిళా వ్యవస్థాపకులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి జాతీయం చేసిన బ్యాంకులు అనేక ఇతర పథకాలు/కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తున్నాయి. వీటిలో మహిళా ఉద్యమం నిధి యోజన, దేన శక్తి పథకం, మహిళా వ్యవస్థాపకుల కోసం స్త్రీ శక్తి ప్యాకేజీ మరియు సెంట్ కళ్యాణి పథకం మొదలైనవి ఉన్నాయి. మూలం: పిఐబి